สื่อการสอนมีอะไรบ้าง? ทำความเข้าใจแต่ละประเภทของสื่อการสอน

Starfish Academy
Starfish Academy 472 views • 3 เดือนที่แล้ว
สื่อการสอนมีอะไรบ้าง? ทำความเข้าใจแต่ละประเภทของสื่อการสอน

การแพร่ระบาดของโรค COVID-19 ที่ทั่วโลกกำลังเผชิญอยู่ ได้ก่อให้เกิดผล

กระทบต่อวิถีชีวิตเราเป็นอย่างมาก และผลกระทบที่เกิดขึ้นอาจเรียกได้ว่าเป็นความเปลี่ยนแปลงชนิด “พลิกโฉม” เพราะเทคโนโลยีได้เข้ามามีบทบาทต่อในหลายมิติ ทั้งการเมือง เศรษฐกิจ สังคม และการศึกษามากขึ้นอย่างมีนัยยะสำคัญ โดยในด้านการศึกษา การเรียนการสอนแบบปฏิสัมพันธ์ในห้องเรียนถูกแทนที่ด้วยการเรียนการสอนแบบทางไกลผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัล (Digital platform) ที่ สื่อการสอน(Teaching media) เป็นกลไกขับเคลื่อนหลัก

หลายคนอาจสงสัยว่า สื่อการสอนคืออะไร สื่อการสอน มีอะไรบ้าง และเหมือนหรือต่างจาก “สื่อการเรียนการสอน” (Instructional media) “สื่อการศึกษา” (Educational media) รวมถึง “อุปกรณ์ช่วยสอน” (Teaching aids) อย่างไร จริง ๆ แล้วคำศัพท์เหล่านี้มีความหมายเดียวกันเลย นั่นคือ ตัวกลางที่ถ่ายทอดความรู้จากผู้สอนไปสู่ผู้เรียน หรือตัวกลางที่ให้ความรู้ผู้เรียน ซึ่งทำให้เกิดการเรียนรู้เพิ่มขึ้นอย่างมีประสิทธิภาพ โดยในปัจจุบันวงการการศึกษา มักจะเรียกสิ่งเหล่านี้รวมกันว่า 

เทคโนโลยีทางการศึกษา(Educational Technology) ซึ่งหมายถึงการนำเอาวิธีการ วัสดุ และอุปกรณ์ มาใช้ร่วมกันอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อประโยชน์ในด้านการเรียนการสอนนั่นเอง

ประเภทของสื่อการสอน

ก่อนที่จะอธิบายว่าสื่อการสอนมีอะไรบ้าง เราจำเป็นต้องทำความเข้าใจก่อนว่าการแบ่งประเภทสื่อการสอนนั้นมีหลายวิธี ซึ่งวิธีที่ได้รับความนิยม คือ การแบ่งตามคุณลักษณะ และการแบ่งตามประสบการณ์

เมื่อเข้าใจการแบ่งประเภทแล้วจะเห็นภาพมากขึ้นว่าสื่อการสอนนั้น มีอะไรบ้าง.. เรามาดูสื่อการสอนประเภทแรกกันเลย

สื่อการสอนสามารถแบ่งตามคุณลักษณะได้ 4 ประเภท ได้แก่

1. สื่อประเภทวัสดุ คือสื่อการสอนพื้นฐานที่ใช้ประกอบการเรียนการสอนทั่วไปสำหรับบทเรียนต่าง ๆ ไม่จำกัดเฉพาะหัวข้อหรือวิชา สื่อประเภทนี้ เช่น สไลด์แผ่นใส เอกสาร ตำรา สารเคมี สิ่งพิมพ์ และคู่มือการปฏิบัติ เป็นต้น

2. สื่อประเภทอุปกรณ์ คือสื่อการสอนที่ใช้ประกอบในบทเรียนหรือวิชาที่มีความเฉพาะด้าน เช่น นาฏศิลป์ ภาพยนตร์ศึกษา เคมี ฟิสิกส์ ฯลฯ ดังนั้น จึงมีความแตกต่างกันไปในแต่ละหัวข้อของวิชาต่าง ๆ ตัวอย่างสื่อประเภทนี้ มักจะเป็น ของจริง หุ่นจำลอง เครื่องเล่นเทปเสียง เครื่องเล่นวีดิทัศน์ เครื่องฉายแผ่นใส อุปกรณ์และเครื่องมือในห้องปฏิบัติการ เป็นต้น

3. สื่อประเภทเทคนิคหรือวิธีการ คือสื่อการสอนที่เน้นการลงมือปฏิบัติจริงเพื่อช่วยในเพิ่มความเข้าใจในบทเรียนและพัฒนาศักยภาพของผู้เรียน สื่อประเภทนี้มักจะเป็นการสื่อสารแบบสองทาง (Two-way communication) ที่ทั้งผู้สอนและผู้เรียนร่วมกันจัดกิจกรรม โดยอาจเป็นกิจกรรมในชั้นเรียน หรือกิจกรรมที่แสดงต่อสาธารณะก็ได้ เช่น การสาธิต การอภิปราย การฝึกปฏิบัติ การฝึกงาน การจัดนิทรรศการ และการจัดสถานการณ์จำลอง เป็นต้น

4. สื่อประเภทคอมพิวเตอร์ คือสื่อการสอนที่คอมพิวเตอร์ และ/หรือ Internet เข้ามามีบทบาทอำนวยความสะดวกในการเรียนการสอน มักะใช้กับทั้งบทเรียนทั่วไปและบทเรียนเฉพาะด้านในวิชาต่าง ๆ เพราะสมัยนี้ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีทำให้มีความหลากหลายทางเนื้อหาและตัวระบบ เทคโนโลยีเหล่านี้จึงค่อนข้างทันต่อเหตุการณ์ปัจจุบันและสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้หลากหลาย เช่น คอมพิวเตอร์ช่วยสอน (Computer-Aided Instruction: CAI) การนำเสนอด้วยคอมพิวเตอร์ (Computer presentation) การใช้ Intranet และ Internet เพื่อการสื่อสาร (Electronic mail: Email) และการใช้เครือข่าย World Wide Web (WWW)

สำหรับการแบ่งตามประสบการณ์ เราอาจแบ่งสื่อการสอนออกเป็น

1. สื่อการสอนประเภทประสบการณ์ตรง เป็นหัวใจสำคัญของการศึกษาเลย เพราะเป็นประสบการณ์ที่ผู้เรียนได้รับมาจากของจริงและความเป็นจริงในชีวิตด้วยตนเอง ผู้เรียนจะได้เห็น ได้จับ ได้ทำ ได้รู้สึก และได้ดมกลิ่นจากของจริง

2. สื่อการสอนประเภทประสบการณ์จำลอง เกิดขึ้นจากการที่ว่า วิชาความรู้แขนงต่าง ๆ ในโลกมีมากเกินกว่าที่จะเรียนรู้ได้หมดจากประสบการณ์ตรง บางกรณีก็เป็นเหตุการณ์ในอดีต หรืออาจเป็นอันตรายหากเข้าไปประสบโดยตรง จึงได้มีการจำลองสิ่งต่าง ๆ เหล่านั้นมาเพื่อการศึกษา

3. สื่อการสอนประเภทประสบการณ์นาฏการ คล้ายกับสื่อประเภทประสบการณ์จำลอง แต่จะเน้นไปที่การแสดงละคร ซึ่งจะช่วยให้ผู้เรียนเข้าใกล้และเห็นภาพสิ่งที่เคยเกิดขึ้นจริงจากฉาก เครื่องแต่งตัว เครื่องมือ หุ่นต่าง ๆ เป็นต้น

4. สื่อการสอนประเภทการสาธิต เป็นการอธิบายข้อเท็จจริง หรือจัดลำดับความคิด กระบวนการต่าง ๆ ให้ออกมาเป็นการปฏิบัติซึ่งผู้เรียนต้องใช้การสังเกตเป็นระยะเวลาติดต่อกันในระยะเวลาหนึ่งจึงจะเห็นภาพและเข้าใจ เช่น การเตรียมก๊าซออกซิเจน เป็นต้น

5. สื่อการสอนประเภทการทัศนศึกษา เป็นการพาผู้เรียนไปนอกสถานที่เรียนปกติเพื่อเสริมสร้างประสบการณ์ชีวิตให้ผู้เรียนได้เรียนจากแหล่งข้อมูลชั้นต้น

6. สื่อการสอนประเภทนิทรรศการ คือการจัดนิทรรศการแสดงสิ่งต่าง ๆ เพื่อให้ความรู้แก่ผู้ชม การที่ให้ผู้เรียนมามีส่วนร่วมในการจัด จะส่งเสริมให้ผู้เรียนได้พัฒนาการคิดแบบเป็นระบบ ความคิดสร้างสรรค์ และทักษะการตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลด้วยตนเอง เพราะนิทรรศการจึงเป็นการวิเคราะห์ สังเคราะห์สื่อที่ให้ความรู้ต่าง ๆ หลากหลายชนิดนั่นเอง

7. สื่อการสอนประเภทโทรทัศน์และภาพยนตร์ สื่อการสอนประเภทนี้เป็นที่นิยมในปัจจุบัน เพราะผู้เรียนจะได้รับทั้งภาพและเสียงในเวลาเดียวกัน อีกทั้งยังสามารถเผยแพร่และถ่ายทอดเหตุการณ์ทั้งที่เกิดขึ้นจริงและที่เป็นเหตุการณ์สมมติได้ด้วย

8. สื่อการสอนประเภทภาพนิ่ง การบันทึกเสียง และวิทยุ นอกจากสื่อการสอนนี้จะสามารถนำมาใช้ประกอบการเรียนการสอนหัวข้อต่าง ๆ ได้อย่างอิสระแล้ว ยังสามารถนำมาประยุกต์ใช้กับสื่อประเภทอื่น ๆ เช่น นิทรรศการ ทัศนศึกษา ฯลฯ ได้อีกด้วย

9. สื่อการสอนประเภททัศนสัญลักษณ์ จะช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจบทเรียนได้สะดวกรวดเร็วมากยิ่งขึ้นเพราะเป็นการถ่ายทอดความหมายจากสัญลักษณ์ต่าง ๆ เช่น แผนภูมิ แผนภาพ แผนที่ แผนผัง ภาพโฆษณา การ์ตูน เป็นต้น

10.  สื่อการสอนประเภทวัจนสัญลักษณ์ สื่อการสอนประเภทนี้จัดว่าเป็นนามธรรมมากที่สุด ได้แก่ ตัวหนังสือ หรือคำพูด อย่างไรก็ตาม แม้จะมีลักษณะที่เป็นนามธรรมมาก แต่ก็เป็นสิ่งที่จำเป็นสำหรับการสื่อความหมาย ดังนั้น สื่อการสอนประเภทนี้จึงมีประโยชน์ต่อการเรียนการสอนไม่น้อยไปกว่าสื่อประเภทอื่นที่กล่าวมาทั้งหมด

จะเห็นว่า สื่อการสอนก้าวเข้ามามีบทบาทสำคัญต่อวงการศึกษา โดยเฉพาะสื่อการสอนประเภทที่ผู้สอนและผู้เรียนสามารถใช้ประโยชน์ได้โดยไม่จำเป็นต้องมีปฏิสัมพันธ์โดยตรงต่อกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคที่โรคระบาดโควิด-19 เข้ามาปรับเปลี่ยนชีวิตประจำวันของเรา หากเราเลือกใช้สื่อการสอนให้เหมาะสม เราก็จะยังสามารถดำเนินการเรียนการสอนต่อไปได้และมีประสิทธิภาพมากอีกด้วย

Sources

●      สื่อการสอนฟรี รวมสื่อการสอน และเทคโนโลยีในห้องเรียนสมัยใหม่

●      บทที่ 1 ความหมายและประเภทของสื่อการเรียนการสอน

มาร่วมเรียนรู้กับ Starfish Labz

แหล่งเรียนรู้และชุมชนออนไลน์เพื่อนักการศึกษาและผู้ปกครอง

ลงทะเบียน

Related Courses

Micro Learning การเรียนรู้แบบพอดีคำ

Starfish Future Labz
Starfish Future Labz
2:00 ชั่วโมง
Education Recovery & Learning loss • Basic
ด้านการสื่อสาร สารสนเทศ และรู้เท่าทันสื่อ
ด้านการสร้างสรรค์ และนวัตกรรม

ฉีกกฏการเรียนการสอนแบบเดิมด้วยเทรนด์การเรียนรู้แนวใหม่แบบสั้น ง่าย ได้ความรู้ กับเทคนิคการสอนแบบพอดีคำ เพื่อลดภาระและ ...

เทคโนโลยี บูรณาการ สาระการเรียนรู้
Micro Learning การเรียนรู้แบบพอดีคำ
อ.ธิติ ธีระเธียร
อ.ธิติ ธีระเธียร

Micro Learning การเรียนรู้แบบพอดีคำ

Starfish Future Labz
Starfish Future Labz
513 ผู้เรียน

การวางแผนโรงเรียนทั้งระบบ

Starfish Academy
Starfish Academy
2:00 ชั่วโมง
Education Recovery & Learning loss • Basic
ด้านการสร้างสรรค์ และนวัตกรรม
ด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณ และทักษะในการแก้ปัญหา

ในการระบาดของโรคโควิด- 19 ทำให้ไม่สามารถเปิดเรียนแบบปกติได้จึงต้องมีการวางแผนโรงเรียนทั้งระบบ เพื่อช่วยฟื้นฟูการเรียน ...

บูรณาการ สาระการเรียนรู้ เทคนิคการสอน
การวางแผนโรงเรียนทั้งระบบ

การวางแผนโรงเรียนทั้งระบบ

Starfish Academy
Starfish Academy
197 ผู้เรียน

3 แอปพลิเคชันง่ายๆ ตัวช่วยทำสื่อการสอน

Starfish Future Labz
Starfish Future Labz
2:00 ชั่วโมง
Starfish Future Labz • Basic
ด้านการสื่อสาร สารสนเทศ และรู้เท่าทันสื่อ

เรียนรู้ 3 แอปพลิเคชันง่ายๆ ที่นำไปใช้ได้จริงสำหรับการสร้างสื่อการสอน สะดวกต่อการใช้งาน มีประโยชน์สำหรับห้องเรียน ช่วยให้นัก ...

สื่อการเรียนการสอน เทคโนโลยี บูรณาการ
3 แอปพลิเคชันง่ายๆ ตัวช่วยทำสื่อการสอน

3 แอปพลิเคชันง่ายๆ ตัวช่วยทำสื่อการสอน

Starfish Future Labz
Starfish Future Labz
930 ผู้เรียน

Related Videos

การจัดการเรียนรู้ แบบบูรณาการ
04:50

การจัดการเรียนรู้ แบบบูรณาการ

Starfish Academy
Starfish Academy
813 views 3 เดือนที่แล้ว
การจัดการเรียนรู้ แบบบูรณาการ
สอนอย่างไรให้ได้ “สมรรถนะ”
03:45

สอนอย่างไรให้ได้ “สมรรถนะ”

Starfish Academy
Starfish Academy
1074 views 5 เดือนที่แล้ว
สอนอย่างไรให้ได้ “สมรรถนะ”
TSQP Kick Off แนวคิดห้องเรียนแห่งความสุข
05:24

TSQP Kick Off แนวคิดห้องเรียนแห่งความสุข

Starfish Academy
Starfish Academy
34 views 2 เดือนที่แล้ว
TSQP Kick Off แนวคิดห้องเรียนแห่งความสุข
Starfish Country Home School Foundation [ENG]
03:43

Starfish Country Home School Foundation [ENG]

Starfish Academy
Starfish Academy
25 views 8 เดือนที่แล้ว
Starfish Country Home School Foundation [ENG]