“Media Literacy” ทักษะสำคัญของเด็กในยุคดิจิทัล

“Media Literacy” ทักษะสำคัญของเด็กในยุคดิจิทัล

โลกอินเทอร์เน็ตทำให้เราเข้าถึงข้อมูลข่าวสารต่าง ๆ ได้สะดวก รวดเร็ว เปิดโลกกว้างให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้ แต่อีกด้านที่ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ คือ ข้อมูลข่าวสารจำนวนมากนั้นอาจไม่ถูกต้อง น่าเชื่อถือ หรือเป็นประโยชน์เสมอไป เช่น การตัดต่อภาพ ตัดต่อเสียงเพื่อบิดเบือนข้อมูล การใช้ภาษากำกวม รวมทั้งโฆษณาชวนเชื่อต่าง ๆ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อเด็ก ๆ  เช่น การตกเป็นเหยื่อของมิจฉาชีพ การโดนหลอกให้เปิดเผยข้อมูลส่วนตัว การรับข้อมูลข่าวสารโดยไม่ได้ผ่านการกลั่นกรอง หรือเผลอโพสต์สิ่งที่ไม่เหมาะสม ซึ่งแม้จะลบไปแล้ว แต่ก็อาจถูกแคป หรือส่งต่อไปไกลเกินกว่าจะควบคุมได้ ดังนั้น การฝึกให้เด็ก ๆ มีทักษะการรู้เท่าทันสื่อ (Media Literacy) เลยเป็นเหมือนการสร้างเกราะป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาข้างต้นได้นั่นเอง

ขอบคุณภาพจาก vectorjuice

Media Literacy Skill คืออะไร ?

Media Literacy หรือทักษะการรู้เท่าทันสื่อ คือ ทักษะการตรวจสอบ วิเคราะห์ แยกแยะข้อมูลบนโลกอินเทอร์เน็ตว่ามีความน่าเชื่อถือมากน้อยแค่ไหน ก่อนตัดสินใจเชื่อ หรือนำไปแชร์ต่อ เรียกง่าย ๆ ว่ารู้ทันสื่อทั้งในฐานะผู้รับสาร ผู้ส่งต่อ และผู้ผลิตสื่อบนโลกโซเชียล เพราะสมัยนี้เด็ก ๆ เองก็สามารถสร้างสรรค์ และเผยแพร่ข้อมูลต่าง ๆ ด้วยตัวเองได้เช่นกัน 

การรู้เท่าทันสื่อ ส่งผลกระทบมากกว่าในโลกโซเชียล

แม้ว่าทักษะการรู้เท่าทันสื่อ จะชวนให้นึกถึงเทคโนโลยี การโพสต์ การแชร์ข้อมูลต่าง ๆ แต่จริง ๆ แล้วทักษะนี้ส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันเกือบทุกเรื่องเลยก็ว่าได้ ซึ่งมีงานวิจัยที่เผยแพร่ในวารสาร Childhood Obesity ในเดือนเมษายนที่ผ่านมา พบว่า ทักษะการรู้เท่าทันสื่อ (Media Literacy) สามารถช่วยให้เด็ก ๆ ทานผัก และผลไม้เยอะขึ้น และยังทำให้การสื่อสารระหว่างผู้ปกครองกับเด็ก ๆ ดีขึ้นได้อีกด้วย อ่านมาถึงตรงนี้หลายคนอาจจะสงสัยว่า ทักษะการรู้เท่าทันสื่อเกี่ยวอะไรกับการกิน และความสัมพันธ์ในครอบครัว คำตอบคือ การทดลองนี้ผู้ปกครอง และเด็ก ๆ จะได้เรียนรู้เรื่องโภชนาการที่ดี แล้วช่วยกันคิดวิเคราะห์เกี่ยวกับวิธีการ และเจตนาที่อยู่เบื้องหลังโฆษณาอาหารต่าง ๆ เพื่อให้สามารถแยกแยะได้ว่า อันไหนเป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจ อันไหนเป็นเทคนิคการตลาดเพื่อโน้มน้าวใจ 

เมื่อเด็ก ๆ ได้เรียนรู้ และฝึกการตัดสินใจด้วยตนเองแล้ว เขาจะเริ่มเลือกกินผัก และผลไม้ เพราะเข้าใจว่าสิ่งเหล่านี้ดีต่อร่างกายอย่างไร รวมทั้งรู้เจตนาเบื้องหลังสื่อ หรือโฆษณาขนมหวานต่าง ๆ โดยคุณ  Erica Weintraub Austin ผู้ทำการทดลองกล่าวว่า “ในการทดลองนี้ สิ่งที่สามารถสร้างแรงจูงใจให้เด็ก ๆ ได้ คือการให้เขาค้นหาคำตอบด้วยตัวเองมากกว่าการฟังคนอื่นอธิบาย” 

ดังนั้น การทดลองข้างต้นจึงสะท้อนให้เห็น 2 ประเด็นหลัก ๆ อย่างแรกคือ สื่อมีผลกระทบต่อการตัดสินใจเรื่องต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน แม้กระทั่งเรื่องใกล้ตัวอย่างการเลือกอาหารการกิน อย่างที่สอง คือ การปลูกฝังทักษะการรู้เท่าทันสื่อ สิ่งสำคัญกว่าการฝึกใช้เทคโนโลยี คือการฝึกคิดวิเคราะห์ด้วยตัวเอง ซึ่งสามารถนำไปปรับใช้ได้กับการรับข่าวสารทั้งในโลกโซเชียล และในโลกความเป็นจริง

เสริมทักษะการรู้เท่าทันสื่อ (Media Literacy Skill) ให้กับลูก

สำหรับแนวทางการฝึกทักษะ Media Literacy เรามีไอเดียให้พ่อแม่ผู้ปกครองลองนำไปปรับใช้ได้ง่าย ๆ ที่บ้าน ดังนี้

  • สอนให้ลูกเข้าใจธรรมชาติของสื่อ เช่น ข้อจำกัดของรูปภาพ หรือวีดิโอที่สามารถตัดต่อหรือถ่ายให้เห็นเฉพาะส่วนที่อยากนำเสนอ ทำให้บางทีข้อมูลอาจจะยังไม่ครบถ้วน หรือรอบด้าน มีโอกาสตีความผิดพลาดได้หากดูรูปเพียงอย่างเดียว หรือการใช้โซเชียลมีเดียอย่าง Facebook บางทีอาจจะมีการยิงแอดมาให้เราเห็นโพสต์นั้นบ่อย ๆ จนคิดว่าสินค้านี้น่าซื้อ น่าเชื่อถือ จนตัดสินใจซื้อจริง ๆ โดยละเลยการเปรียบเทียบคุณภาพและราคากับยี่ห้ออื่น เป็นต้น

ขอบคุณภาพจาก freepik

  • หมั่นตรวจสอบการใช้โซเชียลมีเดียของลูก ถ้าเป็นเด็กเล็ก ๆ ผู้ปกครองอาจจำกัดเวลาการใช้งานได้ แต่หากเป็นเด็กโต ลองแนะนำให้ลูกใช้แอปพลิเคชัน เช่น UBhind, Pause, Forest: Stay focused เพื่อเป็นตัวช่วยติดตามเวลาการใช้งาน และลดการใช้อินเทอร์เน็ตในแต่ละวัน 
  • สอนให้รู้จักแยกแยะระหว่างการให้ข้อมูลกับการโน้มน้าวใจ รวมทั้งแยกแยะข้อเท็จจริง กับความคิดเห็น โดยอาจจะเป็นการเล่นเกม หรือชวนคุยถึงประเด็นนี้ เช่น เขียนข้อความแล้วให้เด็ก ๆ แยกว่าประโยคไหนเป็นข้อเท็จจริง (Fact) ประโยคไหนเป็นความคิดเห็น (Opinion) หรือยกข้อความโฆษณากับข้อความที่ให้ความรู้มาอ่านให้ลูกฟัง แล้วให้ทายว่า อันไหนเป็นการให้ความรู้ อันไหนเป็นการโฆษณา และเทคนิคการโน้มน้าวใจของโฆษณานี้คืออะไร

ขอบคุณภาพจาก freepik

ชวนลูกมาเช็คก่อนเชื่อ ด้วย 5 คำถาม ได้แก่ 

  1. ใครเป็นคนเขียนบทความนี้ 
  2. จุดประสงค์ของข้อมูลหรือบทความนี้คืออะไร เช่น ให้ความรู้ ตักเตือน สั่งสอน โน้มน้าวใจ
  3. บทความนี้เผยแพร่ในช่องทางไหน ทั้งช่องทางที่นำมาแชร์ และโพสต์ต้นฉบับ
  4. อะไรในบทความที่ดึงความสนใจของคนอ่านได้  เช่น พาดหัวข่าว วีดิโอ รูปภาพ 
  5. คิดว่าผู้เขียนมีมุมมอง น้ำเสียง หรือทัศนคติอย่างไร

โดย 5 คำถามนี้จะช่วยให้เด็ก ๆ ได้หยุดคิด กลับมาทบทวน และชั่งน้ำหนักถึงความน่าเชื่อถือของข้อมูลที่ได้รับมามากยิ่งขึ้น         เทคโนโลยีและโซเชียลมีเดียนั้นเต็มไปด้วยความรวดเร็ว รวมท้ังเกิดการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา แม้ว่าเด็กเจเนอเรชัน Z จะเกิดมาพร้อมกับเทคโนโลยี แถมบางทีก็ใช้คล่องกว่าผู้ใหญ่ด้วยซ้ำ แต่การใช้ให้คล่อง กับ การใช้ให้เป็น นั้นไม่ได้เหมือนกันซะทีเดียว ผู้ปกครองจึงไม่ควรละเลยการฝึกฝนทักษะนี้ให้กับลูก หรือแม้กระทั่งฝึกฝนทักษะนี้ด้วยตัวเอง เพราะอย่างที่บอกไปว่าสื่อไม่ได้ส่งผลกระทบแค่โลกบนหน้าจอมือถือเท่านั้น แต่ยังสอดแทรก และส่งผลต่อการตัดสินใจสิ่งต่าง ๆ ในชีวิตประจำวันของเราอีกด้วย

ขอบคุณข้อมูลจาก

มาร่วมเรียนรู้กับ Starfish Labz

แหล่งเรียนรู้และชุมชนออนไลน์เพื่อนักการศึกษาและผู้ปกครอง

ลงทะเบียน

บทความใกล้เคียง

สอนลูกเรียน Coding ภาษาแห่งอนาคต

สอนลูกเรียน Coding ภาษาแห่งอนาคต

Starfish Academy
Starfish Academy

พูดถึงการเรียน Coding คุณพ่อคุณแม่หลายคนคิดถึงเรื่องคอมพิวเตอร์เท่านั้นเลยใช่ไหมคะ? เป็นการเรียนเขียนโปรแกรมไหม? มีแต่คำสั่งยาก ๆหรือเปล่า? ลูกจะติดหน้าจอไหม? แถมยังงงอีกว่ามันจะมาปรับใช้ในชีวิตลูกได้อย่างไร? วันนี้เราจะมาคุยกันเรื่องนี้ค่ะCoding ...

1172 views 01.12.20
สอนลูกเรียน Coding ภาษาแห่งอนาคต
Soft Skills ที่ต้องมีสร้างลูกเป็นมืออาชีพทุกสายงาน

Soft Skills ที่ต้องมีสร้างลูกเป็นมืออาชีพทุกสายงาน

Starfish Academy
Starfish Academy

เมื่อพูดถึงคำว่า Skill หรือทักษะ หลายคนมักนึกถึงความสามารถด้านวิชาชีพ เช่น ทักษะการทำอาหาร ทักษะการคำนวณ ทักษะการอ่านเขียน ซึ่งทักษะเหล่านี้เป็น Hard Skill  คือสิ่งที่เราเรียนรู้จนเกิดความชำนาญ และนำไปต่อยอดประกอบอาชีพได้ แต่ยังมีทักษะอีกช ...

565 views 29.01.21
Soft Skills ที่ต้องมีสร้างลูกเป็นมืออาชีพทุกสายงาน
Cyberbullying สร้างเกราะป้องกัน ให้ชีวิตลูกไม่พังในโลกออนไลน์

Cyberbullying สร้างเกราะป้องกัน ให้ชีวิตลูกไม่พังในโลกออนไลน์

Starfish Academy
Starfish Academy

ก่อนจะเสริมเกราะป้องกันให้ลูก เราต้องมาเข้าใจกันก่อนว่า Cyberbullying หรือ การระรานทางไซเบอร์ หรือการกลั่นแกล้งทางออนไลน์ นั้นคืออะไร การกลั่นแกล้งกันนั้น (bully) มีมาเป็นเวลานานแล้วในสังคมโรงเรียนไม่ว่าจะเป็นการล้อเรื่องรูปลักษณ์ สีผิว รูป ...

866 views 29.06.20
Cyberbullying สร้างเกราะป้องกัน ให้ชีวิตลูกไม่พังในโลกออนไลน์