6 ความร่วมมือ ที่ครูยุคใหม่ต้องช่วยสร้าง เพื่อห้องเรียนปลอดบูลลี่

รู้หรือไม่? จากรายงานของ UNDP ประเทศไทยดูเหมือนจะเป็นประเทศที่เปิดกว้างเรื่อง LGBTQ+ แต่กลับพบว่า 53% ของกลุ่มคนที่มีความหลากหลายทางเพศ ต้องทนกับคำดูถูกจากผู้คนรอบข้าง และอีก 42% ต้องแกล้งเป็นเพศกำเนิดของตนเอง ทั้งในโรงเรียน ที่ทำงาน และที่บ้าน

นอกจากนี้ รายงานของ aidsdatahub อธิบายเพิ่มเติมว่า 25% ของเด็กๆ ที่ไม่แสดงตัวว่าเป็น LGBTQ+ แต่ถูกเพื่อนสงสัยจากกิริยาอาการว่าน่าจะเป็นเพศทางเลือก ก็มักถูกรังแกด้วยคำพูดในเชิงล้อเลียนบ่อยๆ ด้วยความคะนองปาก

‘Pride Month’ จึงถือเป็นโอกาสอันดีสำหรับคุณครู ที่จะชวนเด็กๆ ทำความเข้าใจความหลากหลายทางเพศ นอกจากจะจัดบอร์ดให้ความรู้ ประดับธงสีรุ้งที่ใช้เป็นสัญลักษณ์เพื่อแสดงออกว่าเราสนับสนุนให้เพศทางเลือก มีสิทธิเสรีภาพไม่ต่างจากชายและหญิง 

Starfish Labz คิดว่าแค่นั้นอาจยังไม่เพียงพอ คุณครูจะต้องสร้างทัศนคติที่ถูกต้อง ซึ่งจะนำไปสู่ความเห็นอกเห็นใจในผู้อื่น จึงจะสามารถลบความเชื่อผิดๆ เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการบูลลี่ขึ้นในโรงเรียน

ผลร้ายของการบูลลี่

บูลลี่ (Bully) หรือ ภาษาไทยเรียกว่า ‘การรังแก’ หรือ ‘การกลั่นแกล้ง’ จากคนใดคนหนึ่งหรือกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง ไม่ว่าจะทำร้ายทางร่างกายหรือว่าจิตใจ เช่น โดนล้อว่าเป็น ตุ๊ดหรือทอม มักใช้คำพูดในเชิงดูถูก ไม่เชื่อว่าหญิงจะรักหญิงได้ และอาจเกิดความระแวงเพื่อนที่ชอบเพศเดียวกันเกินเหตุว่าจะมาลวนลามตน 

จึงอาจเกิดการใช้คำพูดล้อเลียน กรีดแทง แสดงออกด้วยท่าทีรังเกียจ หรือถึงขั้นทำร้ายร่างกายอีกฝ่าย รวมไปถึงความแตกต่างเรื่องสีผิวและรูปร่างหน้าตาที่ผิดแผกจากเพื่อนในชั้นเรียนด้วย 

ผลักให้ผู้ที่ถูกกลั่นแกล้งมีบุคลิกภาพแบบเก็บตัว หวาดกลัวคนหมู่มาก และไม่อยากออกไปไหนมาไหนเท่าใดนัก ซึ่งทิ้งรอยแผลทางใจติดตัวไปจนโต ส่งผลต่อการพัฒนาทักษะทางสังคม ความมั่นใจที่หล่นหาย สภาพจิตใจที่ย่ำแย่ เนื่องจากพวกเขาไม่เป็นที่ยอมรับในหมู่เพื่อน

6 ความร่วมมือที่ครูยุคใหม่ต้องช่วยสร้างเพื่อห้องเรียนปลอดบูลลี่ 

1. สอนให้เด็กเข้าใจความต่าง 

บอกเด็กๆ ให้รับรู้ว่าเราทุกคนล้วนแตกต่าง ไม่ว่าจะเป็น เพศ ศาสนา ความคิดความเชื่อ พื้นเพ ประสบการณ์ ที่ไม่ได้เป็นตัวกำหนดว่าใครจะต้องเป็นแบบใดแบบหนึ่งเท่านั้นถึงจะถูกต้องหรือสูงส่งที่สุด

ทุกคนควรได้มีความสุขในที่ทางของตนเอง ถ้าไม่ได้สร้างความเดือนร้อนให้ใครก็ควรมีสิทธิ์เป็นตัวของตัวเอง 

ในโลกกว้างยังมีอะไรให้เด็กๆ เรียนรู้สิ่งใหม่ ผู้คนใหม่ๆ ไม่รู้จบ จะเป็นการดีกว่าถ้าเราเห็นเพื่อนมนุษย์ทุกคนเท่ากัน และแม้เราจะต่างกันแต่ก็อยู่ร่วมกันได้อย่างเป็นสุข

2. สอนให้เด็กเคารพกัน 

สอนเด็กๆ ให้เคารพเพื่อนมนุษย์ทุกเพศ ทุกวัย และสิ่งที่เขาเลือกจะเป็น

เช่น เพื่อนในห้องเป็น LGBTQ+ เขามั่นใจ กล้าแสดงออก แต่ต้องถูกกลั่นแกล้ง จากเพื่อนกลุ่มอื่น ครูจะต้องคอยสอดส่องด้วยความใส่ใจ  

หากลวิธีสอนให้เพื่อนๆ คิดถึงใจเขา ไม่ตัดสินเขาด้วยการมองอะไรด้านเดียว ไม่ประเมินสถานการณ์เพียงแค่จากประสบการณ์ชีวิตของเราเอง เช่น

ครูอาจสอนนักเรียนผ่านการเล่านิทานให้ฟัง เลือกเนื้อเรื่องที่มีตัวละครต่างสายพันธ์ุกัน ให้เด็กๆ ลองอธิบายตามความเข้าใจหลังครูเล่าจบ แล้วลองมาถกถามกันในประเด็นที่เกิดความขัดแย้งขึ้นในเรื่อง หรือให้เด็กๆ ได้แสดงความเห็นอกเห็นใจออกมา แล้วไม่ลืมที่จะเชื่อมโยงเข้ากับชีวิตจริงของเด็กๆ ด้วย เป็นต้น

3.ทำข้อตกลงเรื่องกฎการอยู่ร่วมกัน

ครูอาจให้นักเรียนแบ่งกลุ่มเล่นเกม ทำความตกลงกันก่อนว่าทุกคนจะเคารพกติกา เมื่อมีใครทำผิดกฎ ครูก็ไม่ปล่อยผ่าน จะต้องตักเตือน เพื่อให้เกิดความยุติธรรมขึ้นในทันที แล้วเด็กๆ จะรู้จักเคารพกติกามารยาทในการอยู่ร่วมกัน 

หรือทุกครั้งที่จับกลุ่มทำงาน นักเรียนต้องเปลี่ยนกลุ่มทุกครั้ง และไม่เลือกแต่คนเดิมๆ อยู่ในกลุ่ม เพื่อจะได้หัดร่วมงานและผูกมิตรกับคนที่ตนไม่สนิทได้

และควรสอนให้ทุกคนทำตามหน้าที่โดยไม่ใช้เพศเป็นตัวกำหนด เช่น หน้าที่ยกของหนัก ขอให้ผู้ชายทำ ส่วนหน้าที่ตกแต่ง ระบายสี ขอให้ผู้หญิงทำ อันที่จริงครูควรคัดเลือกจากความสามารถและความถนัดของแต่ละคน หรือให้สลับสับเปลี่ยนเวรกันอย่างเท่าเทียม

สำคัญที่สุด จะต้องหาทางป้องกันการกลั่นแกล้งตั้งแต่เนิ่นๆ ครูต้องรู้ว่าใครคือผู้มีอิทธิพลกับเพื่อนๆ ในห้อง ใครคือคนที่มีโอกาสถูกกลั่นแกล้งมากที่สุด จะต้องคอยสอดส่องสังเกตการณ์ ฟังน้ำเสียง คำพูด การกระทำ ปฏิกิริยาของกลุ่มเพื่อนนักเรียน และจับอารมณ์โดยรวมของเด็กในห้องเรียนนั้นเป็นอย่างไร 

และหากมีใครมีท่าทางไม่สู้ดี ถูกทำร้ายทางจิตใจ ก็ควรจะหาทางค่อยๆ เคลียร์ใจกัน และทำข้อตกลงเพื่อจะอยู่ร่วมกันด้วยดี ไม่ลุกลามปานปลายไปสู่การทำร้ายร่างกายกัน หรือรวมหัวกลั่นแกล้งเพื่อนเพื่อความสนุกและสะใจ

4. ครูต้องเป็น safe zone 

เด็กที่เป็น LGBTQ+ ส่วนมาก ไม่กล้าเปิดเผยความในใจ แนะนำให้คุณครูแสดงตัวว่า “ฉันพร้อมจะยืนอยู่ข้างพวกเธอนะ”

ถ้าต้องการสำรวจว่ามีใครกลั้นแกล้งกันบ้างในห้องเรียน กรณีนี้หากถามเด็กทุกคนผ่านหน้าชั้นเรียน คุณครูอาจไม่ได้คำตอบที่ชัดเจน จึงควรจัดรอบให้คำปรึกษาแบบตัวต่อตัว (one on one) เพื่อเด็กๆ จะได้กล้าเล่าปัญหาที่พวกเขารู้สึกไม่ค่อยสบายใจได้อย่างเต็มที่

5. หลอมรวมวัฒนธรรรมเพศหลากหลายอยู่ในทุกกิจกรรมของห้องเรียน

เปิดชั่วโมงแลกเปลี่ยนเรียนรู้ความคิด เน้นให้ทุกคนได้ร่วมวงเสวนากันในห้องเรียน หรือระหว่างห้องเรียนอื่น สร้างบรรยากาศ safe zone ให้ทุกคนได้เชื่อมโยงกันจริงๆ หรือเรียกกระบวนการนี้ว่า ’การฟังอย่างลึกซึ้ง’ (deep listening) รับฟังผู้พูดโดยไม่ปล่อยให้ความคิดเราเผลอไปตัดสินเขา และพยายามเข้าใจถึงเจตนาที่แท้จริงของเขา

ส่วน ‘การเสวนาดิ่งลึก’ (deep talk) มักจะถามคู่สนทนาด้วยคำถามปลายเปิด เช่น เธอรู้สึกอย่างไรกับเหตุการณ์นี้ และต้องไม่ลืมแลกเปลี่ยนเรื่องราวของตัวเราด้วย โดยทุกคนในวงสนทนาจะต้องเคารพจุดยืนของเพื่อน ถามเพื่อเข้าใจไม่ใช่เพื่อโต้แย้งกัน ซึ่งจะแตกต่างกับการโต้วาที แล้วเด็กๆ ถึงจะกล้าแสดงความหลากหลายออกมา รวมถึงได้ฟังมุมมองใหม่ๆ จากเพื่อนมากกว่าที่เคยรู้จัก

6. สร้างบทเรียน LGBTQ+ ในชั้นเรียน

สร้างความเข้าใจแก่เด็กๆ ว่าโลกนี้ไม่ได้มีแค่ 2 เพศ ตามเพศกำเนิดเสมอไป และ LGBTQ+ ไม่ได้แตกต่างจากคนอื่น ก็เพียงแค่เรามีความชอบไม่เหมือนกัน และเราทุกคนต่างก็มีคุณค่าในแบบฉบับของตนเอง

ยุคสมัยนั้นเปลี่ยนไปแล้ว เราใจกว้างขึ้น และยอมรับความหลากหลายได้มากขึ้น เราจึงควรจะเปลี่ยนคำจำกัดความต่างๆ เสียใหม่ ให้เป็นไปตามบทบาทที่แต่ละคนเลือกจะเป็นมากกว่า

เมื่อทุกคนเข้าใจความแตกต่างในสังคม โอกาสจะเกิดการบูลลี่ก็จะลดน้อยลงกว่าเดิม จากที่เด็กๆ มองว่าความแตกต่างเป็นเรื่องผิดปกติ จะกลายเป็นเราแตกต่างกันน่ะเป็นเรื่องธรรมชาตินั่นเอง

แหล่งอ้างอิง (Sources):

Making Schools Safe for LGBTQ+ Community | Stomp out bullying

A brief on school bullying on the basis of sexual orientation and gender identity LGBT-friendly Thailand? | Aidsdatahub

New study reveals favourable attitudes towards LGBT people in Thailand, but also persistent stigma, discrimination, violence and exclusion | UNDP

Best practices for serving LGBTQ students | Learning for justice

LGBTQ-inclusive education: everything you need to know | Stonewall

Mindfulness for trainers: the practice of deep listening | Trainingzone

การฟังอย่างลึกซึ้ง | Urbinner

How to have more meaningful conversations | Psyche