หลังมื้อกลางวัน เด็กอนุบาลโรงเรียนปลาดาวกำลังเรียนรู้อะไรอยู่

Rueankham

1 ชั่วโมงที่แล้ว

“ครูหญิงครับ! ดูนี่สิ หนูสร้างบ้านได้แล้ว!”เสียงเล็ก ๆ ดังขึ้นหลังมื้อกลางวัน ขณะที่เด็ก ๆ ทยอยเก็บถาดและเดินลงมาจากโรงอาหาร
บางคนหยิบรถของเล่นมาชวนเพื่อนแข่งกัน บางคนวิ่งเล่นกับเพื่อนอย่างสนุกสนาน บางคนนั่งเรียงก้อนหินทีละก้อนอย่างตั้งใจ บางคนหยิบวัสดุใกล้ตัวมาสร้างสิ่งที่ตัวเองคิดขึ้นมา
ถ้ามองผ่าน ๆ เราอาจเรียกช่วงเวลานี้ว่า“เวลาเล่น”แต่สำหรับครูหญิงแล้วช่วงเวลานี้คือ “เวลาแห่งการเรียนรู้”เด็กที่กำลังวิ่ง กำลังฝึกการทรงตัว การประสานงานของร่างกาย และกล้ามเนื้อมัดใหญ่เด็กที่กำลังหยิบ จับ ต่อ เรียง หรือประกอบวัสดุ กำลังฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็ก สมาธิ และการแก้ปัญหา เด็กที่กำลังพูดคุยกับเพื่อน กำลังเรียนรู้การสื่อสาร การฟัง การต่อรอง และการใช้ภาษา ส่วนเด็กที่กำลังเล่นบทบาทสมมติ เช่น เล่นเป็นคุณหมอ เป็นพ่อค้าแม่ค้า หรือสร้างบ้านให้ตุ๊กตา กำลังฝึกจินตนาการและเรียนรู้การอยู่ร่วมกับผู้อื่นและที่สำคัญ คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และการคิดแก้ปัญหา ก็ไม่ได้หายไปไหน เพราะมันซ่อนอยู่ในเกมเล็ก ๆ ของเด็กเสมอ ครูหญิง หนูมีใบไม้ 5 ใบ ถ้าให้เพื่อนไป 2 ใบ หนูจะเหลือกี่ใบคำถามง่าย ๆ กลายเป็นการเรียนรู้เรื่องจำนวนและการลบหรือขณะที่เด็กคนหนึ่งกำลังเทน้ำจากแก้วใบหนึ่งไปอีกใบ ทำไมน้ำแก้วนี้สูงกว่า ทั้งที่น้ำเท่ากันเลยครู คำถามเล็ก ๆ นี้กำลังพาเด็กเข้าสู่โลกของการสังเกต การตั้งคำถาม และการทดลองทางวิทยาศาสตร์ บางครั้งครูไม่จำเป็นต้องบอกคำตอบทันทีแต่เลือกถามกลับว่า แล้วหนูคิดว่าเพราะอะไร ลองทำดูอีกครั้งไหม เพราะสิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงว่าเด็ก รู้คำตอบหรือไม่ แต่คือเด็กได้ คิด ทดลอง และค้นพบด้วยตัวเองหรือเปล่าแล้วทำไม “การเล่น” จึงสำคัญกับเด็กปฐมวัย มีงานวิชาการ ระบุว่า การเล่นมีส่วนช่วยพัฒนาทั้งทักษะด้านสังคม อารมณ์ ภาษา การคิด การแก้ปัญหา และการกำกับตนเอง ทักษะสำคัญต่อการเรียนรู้ในอนาคต การเล่นช่วยให้เด็กได้ฝึกการจดจ่อ การใช้ความจำเพื่อทำงาน และการควบคุมตนเอง ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการเรียนรู้ ดังนั้นการเล่นไม่ได้ตรงข้ามกับการเรียนรู้แต่สำหรับเด็กปฐมวัยการเล่นคือหนึ่งในวิธีสำคัญที่เด็กใช้เรียนรู้โลก เล่นอิสระ ก็เรียนรู้ และเล่นแบบมีโจทย์ ก็เรียนรู้ ที่โรงเรียนปลาดาวเราไม่ได้ปล่อยให้เด็กเล่นเพียงเพื่อรอเวลาเข้าสู่กิจกรรมต่อไปแต่ครูออกแบบ พื้นที่ เวลา และวัสดุ เพื่อให้การเล่นของเด็กกลายเป็นโอกาสในการเรียนรู้บางวันเด็กอาจเลือกเล่นอย่างอิสระ วันนี้อยากต่อก้อนหิน พรุ่งนี้อยากสร้างบ้าน อีกวันอยากเล่นกับเพื่อน ครูอาจไม่ได้เป็นคนบอกว่า วันนี้เราจะเรียนคณิตศาสตร์นะ แต่เมื่อเด็กกำลังแบ่งของเล่นให้เพื่อนครูอาจชวนคิดว่าเรามีทั้งหมดกี่ชิ้นนะ ถ้าแบ่งให้เพื่อนเท่า ๆ กัน จะทำอย่างไรดี? จากการเล่นธรรมดาเด็กกำลังเรียนรู้เรื่อง จำนวน การแบ่ง และการแก้ปัญหา หรือเมื่อเด็กกำลังสร้างสิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ ครูอาจถามว่า ถ้าตรงนี้ล้ม เราจะทำอย่างไรให้แข็งแรงขึ้น เด็กจึงได้ลองผิดลองถูก ออกแบบใหม่ และทดลองอีกครั้ง
สร้างสำเร็จ → ภูมิใจ
สร้างไม่สำเร็จ → ลองใหม่
ผิดพลาด → ออกแบบใหม่
และนี่คือทักษะสำคัญที่เราอยากให้ติดตัวเด็กไปมากกว่าการจำคำตอบเพียงข้อเดียวเพราะบางครั้งความล้มเหลวเล็ก ๆ คือบทเรียนที่ยิ่งใหญ่ ครูหญิงเคยเห็นเด็กกลุ่มหนึ่งช่วยกันสร้างบ้านจากวัสดุที่มีอยู่ครั้งแรก บ้านล้มเด็กบางคนหัวเราะ บางคนบอกว่าทำใหม่ก็ได้ บางคนเริ่มเปลี่ยนวิธีวางวัสดุ ไม่มีใครเปิดหนังสือเพื่อหาคำตอบ ไม่มีใครบอกสูตรสำเร็จ แต่เด็ก ๆ กำลังเรียนรู้ด้วยตัวเองว่า ถ้าวิธีเดิมไม่ได้ผล เราสามารถเปลี่ยนวิธีได้นี่คือการฝึกคิดแก้ปัญหาฝึก ความยืดหยุ่นทางความคิด และฝึกความอดทนโดยไม่รู้ตัวงานด้านพัฒนาการเด็กยังชี้ว่า การเล่นที่เด็กได้ลงมือสำรวจและมีผู้ใหญ่คอยสนับสนุนอย่างเหมาะสม ช่วยส่งเสริมการคิด การแก้ปัญหา การสื่อสาร และการกำกับตนเองครูไม่ได้หายไปการเล่นการให้เด็กเล่นไม่ได้หมายความว่า ครูปล่อยเด็กเล่น แล้วครูก็พัก ตรงกันข้าม ครูกำลัง สังเกต กำลังฟังว่าเด็กพูดอะไร กำลังดูว่าเด็กคิดอย่างไร กำลังสังเกตว่าเด็กแก้ปัญหาแบบไหน กำลังดูว่าเด็กคนไหนกล้าลอง เด็กคนไหนยังไม่กล้า และเด็กคนไหนต้องการเพื่อนหรือคำถามเล็ก ๆ จากครูเพื่อก้าวต่อไป บางครั้งครูจึงไม่รีบบอกคำตอบ แต่เป็นเพื่อนร่วมเรียนรู้ของเด็กลองอีกครั้งไหม หนูมีวิธีอื่นไหม ถ้าเปลี่ยนตรงนี้จะเกิดอะไรขึ้น คำถามสั้น ๆ ของครู อาจกลายเป็นประตูบานใหญ่ของการเรียนรู้หลังมื้อกลางวันจึงไม่ใช่ “เวลารอเรียน”ที่โรงเรียนปลาดาว เราให้ความสำคัญกับช่วงเวลาหลังรับประทานอาหารกลางวัน เพราะเราเชื่อว่า ทุกช่วงเวลาของเด็กมีคุณค่า เด็กไม่ได้กำลังเล่นเพื่อรอเวลาเรียนแต่กำลังเรียนรู้ผ่านการเล่น กำลังเรียนรู้ที่จะคิด เรียนรู้ที่จะเลือก เรียนรู้ที่จะสื่อสาร เรียนรู้ที่จะร่วมมือ เรียนรู้ที่จะรอเรียนรู้ที่จะผิดหวัง เรียนรู้ที่จะลองใหม่ และเรียนรู้ที่จะภูมิใจในสิ่งที่ตัวเองสร้างขึ้นเพราะบทเรียนสำคัญของเด็กปฐมวัย อาจไม่ได้อยู่ในแบบฝึกหัดเสมอไป แต่อาจอยู่ในก้อนหินหนึ่งก้อน แก้วน้ำหนึ่งใบ รถของเล่นหนึ่งคัน วัสดุเหลือใช้ไม่กี่ชิ้น หรือบทสนทนาสั้น ๆ ระหว่างเพื่อนและเมื่อเด็กได้มีโอกาส เล่น → คิด → ทดลอง → ผิดพลาด → ลองใหม่ → ค้นพบเด็กไม่ได้เพียงเล่นเป็น แต่กำลังค่อย ๆ เรียนรู้ว่า ฉันคิดได้ ฉันทำได้ และฉันลองใหม่ได้ นี่คือเหตุผลที่โรงเรียนปลาดาวยังคงรักษา “เวลาเล่น” ไว้ในทุกวัน เพราะเราเชื่อว่าการเล่นคืองานของเด็กและทุกครั้งที่เด็กได้เล่นอย่างมีความหมายเด็กกำลังทำงานสำคัญที่สุดอย่างหนึ่งของชีวิตนั่นคือการเติบโต