ในทุกเช้าที่เราลืมตาขึ้นมาบนโลก เราเคยสังเกตตัวเองหรือไม่ว่า เรากำลังปล่อยกายและใจของเราให้เผลอไผลไปกับสิ่งเร้าต่าง ๆรอบตัว 

เรา..มักชื่นชม และยินดี ที่ได้เห็นสิ่งที่สวยงาม สิ่งใดไม่สวย ไม่งาม ถ้าเลือกได้ก็ไม่อยากเชยชม

เรา..อยากฟังแต่เรื่องราวดีดี คำพูดไพเราะ คำชื่นชมที่ทำให้เรามีความสุข สิ่งใดที่ฟังแล้วไม่ถูกใจก็ไม่อยากได้ยิน

เรา..อยากได้กลิ่นหอม ของสิ่งต่างๆรอบกาย ถ้าได้กลิ่นเหม็นเราก็ ไม่อยากได้กลิ่น จะรีบหนีหายจากสิ่งนั้น

เรา..อยากลิ้มชิมรสอาหารอร่อย ถ้าไม่ได้กินก็จะหงุดหงิดกายใจ อะไรที่ไม่อร่อย เราก็ไม่อยากกิน

เรา..อยากสัมผัสต่อสิ่งที่ทำให้กายเราสบาย ถ้ารู้สึกไม่สบายกายก็จะเป็นทุกข์และไม่อยากอยู่กับสิ่งนั้น

ชีวิตเราเวียนวน อยู่กับ คำว่า “อยาก” และ “ไม่อยาก” และจะเวียนวนอยู่อย่างนี้ตลอดไป ไม่เปลี่ยนแปลง เพราะอะไรนะ เราลองมาศึกษาหาข้อมูลที่เป็นความรู้กัน

มนุษย์เรา มีระบบประสาทสัมผัส เรารับรู้และเรียนรู้ผ่านระบบประสาทสัมผัสทั้ง 5 ผ่านการรับรู้ในรูป รส กลิ่น เสียงและสัมผัส (ธรรมารมณ์) การรับรู้เหล่านี้จะทำให้มนุษย์สร้างระบบความคิด ความเชื่อของแต่ละบุคคลขึ้นมา ว่า ชอบ ไม่ชอบ อยาก ไม่อยาก และใช้เวลาอยู่กับสิ่งนั้นทุกวันคืน ทำให้เกิดความรู้สึก สุข ทุกข์ ตลอดเวลาของชีวิต

ในทางธรรม ทั้งความอยาก และไม่อยากล้วนเป็นกิเลสทั้งสิ้น ถ้าเรามีความอยากมาก ก็จะกลายเป็นตัณหา หรือ ความทะยานอยาก ที่จัดเป็นบาปอกุศล ที่เป็นรากเหง้าของ โลภะ โทสะ โมหะ ที่จะครอบงำจิตใจของเรา เป็นต้นเหตุให้เราเกิดความทุกข์ใจ

เราผู้ซึ่งมีภารกิจหลักในการเผยแพร่ พระธรรม ความรู้ จะต้องหาวิธีถ่ายทอดองค์ธรรมนี้ให้ผู้เรียนเกิดความเข้าใจ ถึงแก่นแท้ เพื่อให้นำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันของผู้เรียน เราเลือกใช้วิธีการจัดกิจกรรมตามแนวทาง Active Learning และได้นำเครื่องมือที่สำคัญทางพระพุทธศาสนาที่ช่วยพัฒนาผู้เรียนให้มีทักษะการคิด คือ การใช้หลักโยนิโสมนสิการ สร้างให้เกิด กระบวนการคิด การใคร่ครวญ และหาคำตอบของชีวิตหลังจากการทำกิจกรรม สิ่งที่ผู้เรียนจะได้รับการพัฒนาคือ

  1. กระบวนการตามหลักโยนิโสมนสิการ
  2. การมีสติสัมปชัญญะเป็นแกนกลาง ประกอบด้วย การคิด การพูด การลงมือทำและการเข้าใจตนเอง
  3. สัมมาทิฐิ การยับยั้งชั่งใจ การใคร่ครวญอย่างมีวิจารณญาณ
  4. ฉันทะ การมีความเพียร อดทน และใฝ่ที่จะเรียนรู้

ธรรมมงคลที่ 27 เป็นหัวข้อธรรมที่ว่าด้วยการอดทนต่อความอยาก หรือ ตัณหา ที่มีคำกล่าวไว้ว่า “ดูนอก ดูใน ข้างในมันร้อน” เราจึงได้เริ่มออกแบบกิจกรรมและเริ่มทำกิจกรรมกับผู้เรียน ฝักมะขามหวาน พันธ์สีทอง ของดีจากจังหวัดเพชรบูรณ์ ได้ถูกนำมาใช้เป็นบททดสอบของผู้เรียน ตลอดกิจกรรมจะมีการตั้งประเด็นคำถาม ดังนี้

ตัวอย่าง การจัดกิจกรรม “ดูนอก ดูใน ข้างในมันร้อน”

ขั้น 1 ปลุกสติให้ตื่นใฝ่รู้ 

ทำไม มนุษย์ที่เกิดขึ้นมาในโลกนี้ต้องมีความทะยานอยากดิ้นรน ทำบุคคลให้สะดุ้งหวั่นไหว ก็เพราะอาศัยเหตุปัจจัย? เพื่อให้นักเรียนได้แชร์ความคิดกัน

ขั้น 2 ดำเนินกิจกรรมพร้อมตื่นรู้ประสบการณ์

มีการสร้างเงื่อนไข

1. ให้ ดู ก่อนว่าสิ่งนั้นเป็นอย่างไร? (ดูลักษณะของฝักมะขาม)

2. ให้ ดม

3. ให้ จับ(สัมผัส) (บีบได้ ขยี้ได้ เบาๆ) ผู้สอนสอบถามว่าเกิดสภาวะอะไรในร่างกาย? ให้เห็นความเบื่อเพราะอยากกินแต่ไม่ได้กิน *ถ้าไม่ได้กินรู้สึกอย่างไร?

4. ให้ เอาปลายลิ้นแตะ ผู้สอนสอบถามว่าเกิดสภาวะอะไรในร่างกาย? ตอนวัยเด็กเราจะเอา จะทานแต่ พ่อ-แม่ไม่ตามใจซื้อให้เรามีวิธีจัดการอย่างไร?

5. ให้ กัดเป็นคำจนหมด แล้ว ต้องอมไว้ในปาก ห้ามกลืน

6. ให้ เคี้ยวต่อ ประมาณ 3 นาที ห้ามกลืน

ขั้นที่ 3 สะท้อนการตื่นรู้อย่างมีสติ

ถอดบทเรียน โดยให้คำถาม

1. เมื่อเราได้เห็น ได้ดม ได้จับ เกิดสิ่งใดหรือรู้สึกอย่างไรในตัวเรา?

2. เมื่อได้ กัด เคี้ยว แล้วยังไม่ให้กลืนอีกจนกว่าจะครบเวลานั้น รู้สึกอย่างไรในขณะนั้น ?

3. ได้เรียนรู้อะไรจากกิจกรรมนี้ แล้ว ถ้าเจอในชีวิตจริงผู้เรียนจะจัดการกับสภาวะอารมณ์นั้นอย่างไร?

ขั้นที่ 4 สรุปการเรียนรู้ และเปลี่ยนแปลง 

ให้แต่ละกลุ่มมาสะท้อนถึงความรู้สึกที่ได้ทำกิจกรรม

ขั้นที่ 5 นำสู่การการประยุกต์ใช้

ให้แต่ละกลุ่มนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน ทั้งติดตามผล โดยให้กลุ่มเป็นผู้ประเมินและติดตามแล้วนำมาแชร์กันในชั่วโมงเรียนว่าแต่ละคนมีการพัฒนาการกันอย่างไร และรวบรวมเป็นงานสำรวจวิจัยเพื่อเป็นโครงงานต่อไป

ผู้เขียน


พระครูใบฏีกาจักรวาล สุเมโธ
พระครูใบฏีกาจักรวาล สุเมโธ

หัวหน้าสงฆ์ (ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดทรายมูล) พระสอนศีลธรรมต้นแบบ รุ่นที่ ๑ จากสำนักงานพระสอนศีลธรรม มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วังน้อย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

มาร่วมเรียนรู้กับ Starfish Labz

แหล่งเรียนรู้และชุมชนออนไลน์เพื่อนักการศึกษาและผู้ปกครอง

ลงทะเบียน

บทความใกล้เคียง

สร้างอะไรยากสุดในชีวิต

สร้างอะไรยากสุดในชีวิต

สํานักงานพระสอนศีลธรรม มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
สํานักงานพระสอนศีลธรรม มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ชีวิตความเป็นพระหนุ่มเณรน้อย สร้างตั้งแต่วัด ห้องน้ำ ศาลา โบสถ์ กำแพงวัด เมรุ ก่อร่างสร้างอาคารเรียนให้กับพระเณรได้เรียน ทั้งการทุ่มเทกายกับใจ และ ผ่านทั้งปัจจัย  วิถีหัวใจคนเป็นครูทุกคนแล้ว คงไม่มีอะไรสุขใจไปกว่าการเห็นลูกศิษย์ที่สอน เรียนจบ ได้ ...

196 views 16.10.20
ทำไมต้องมี “กิจกรรมโฮมรูม” ทุกเช้าก่อนเรียนหนังสือ?

ทำไมต้องมี “กิจกรรมโฮมรูม” ทุกเช้าก่อนเรียนหนังสือ?

Teaching with Appiness
Teaching with Appiness

ช่วงนี้กระแสของ Life coach หรือโค้ชชีวิตกำลังมาแรงที่เราเห็นกันอยู่ตามสื่อสังคมออนไลน์ (Social Media) เป็นการเผยแพร่และแบ่งปันวิธีการใช้ชีวิต การแก้ปัญหาชีวิต จนกลายเป็นอาชีพใหม่สร้างรายได้จำนวนมหาศาล ขึ้นอยู่กับว่าใครจะพูดโน้มน้าว แนะนำสิ่งดี ๆ ส ...

731 views 19.08.20
อย่าชินกับการได้รับ..จนชา

อย่าชินกับการได้รับ..จนชา

สํานักงานพระสอนศีลธรรม มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
สํานักงานพระสอนศีลธรรม มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

1. ความกลัดกลุ้มแก้ไขปัญหาของเมื่อวานไม่ได้ แต่ความกลัดกลุ้มทำให้ความสุขของวันนี้หายไป จงอยู่กับปัจจุบัน2. ขึ้นชื่อว่าบุพเพ ฯ มันย่อมมาเองโดยธรรมชาติ ยื้อแย่งไปก็ไม่อาจรั้ง หัวใจมีเพียงดวงเดียว อย่ายัดเหยียดอะไรใส่ลงมากเกินไป มากไปใจแตกสลาย3 ...

91 views 04.09.20

คอร์สใกล้เคียง

การจัดการเรียนรู้แบบห้องเรียนสำหรับนักสร้างสรรค์ (Makerspace) และการประเมินผู้เรียนตามสภาพจริง ด้วยแฟ้มสะสมงานอิเล็กทรอนิกส์ (Digital Portfolio)

Starfish Academy
Starfish Academy
2:00 ชั่วโมง
Basic
ด้านการสร้างสรรค์ และนวัตกรรม

หลักสูตรสำหรับครูที่ต้องการพัฒนาความรู้และทักษะในการจัดการเรียนรู้แบบ Active Learning ผ่านกิจกรรมพื้นที่สำหรับนักสร้างสรรค์ ...

บูรณาการ Active learning PBL
การจัดการเรียนรู้แบบห้องเรียนสำหรับนักสร้างสรรค์ (Makerspace) และการประเมินผู้เรียนตามสภาพจริง ด้วยแฟ้มสะสมงานอิเล็กทรอนิกส์ (Digital Portfolio)

การจัดการเรียนรู้แบบห้องเรียนสำหรับนักสร้างสรรค์ (Makerspace) และการประเมินผู้เรียนตามสภาพจริง ด้วยแฟ้มสะสมงานอิเล็กทรอนิกส์ (Digital Portfolio)

Starfish Academy
Starfish Academy
104 ผู้เรียน

เทคนิคและวิธีการสอนสมัยใหม่

Starfish Academy
Starfish Academy
2:00 ชั่วโมง
สื่อและเทคโนโลยีในห้องเรียนสมัยใหม่ • Basic
ด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณ และทักษะในการแก้ปัญหา

การใช้คำถาม เครื่องมือ การนำเสนอ ที่แปลกใหม่ น่าสนใจ มีส่วนสำคัญในการสร้างห้องเรียนที่ผู้เรียนมีส่วนร่วม เรียนรู้วิธีการถาม กา ...

สื่อการเรียนการสอน เทคโนโลยี นวัตกรรม
เทคนิคและวิธีการสอนสมัยใหม่

เทคนิคและวิธีการสอนสมัยใหม่

Starfish Academy
Starfish Academy
5611 ผู้เรียน

“ความกตัญญู” สร้างคนดีให้สังคม

Starfish Academy
Starfish Academy
2:00 ชั่วโมง
Basic
การรู้จักตนเอง

ความกตัญญูทำให้สถาบันครอบครัวและสังคมมั่นคง ซึ่งนับว่าเป็นหลักธรรมพื้นฐานที่ทำให้มนุษย์รู้จักการกระทำหน้าที่อันเหมาะสมของตนเอง ...

คุณธรรม จริยธรรม ความกตัญญู
“ความกตัญญู” สร้างคนดีให้สังคม

“ความกตัญญู” สร้างคนดีให้สังคม

Starfish Academy
Starfish Academy
3345 ผู้เรียน

การจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบ PBL

Starfish Academy
Starfish Academy
2:00 ชั่วโมง
การประยุกต์ทฤษฎีการเรียนรู้สู่การสอน • Basic
การบริหารจัดการตนเอง

การจัดประสบการณ์แบบโครงงานจะช่วยส่งเสริมให้ผู้เรียนค้นหาคำตอบจากคำถามที่เกี่ยวข้องกับปัญหาที่พบในชีวิตประจำวัน ผ่านการวางแ ...

เทคนิคการสอน บูรณาการ Active learning
การจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบ PBL
ผศ.ชฎารัตน์ พิพัฒนนันท์
ผศ.ชฎารัตน์ พิพัฒนนันท์

การจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบ PBL

Starfish Academy
Starfish Academy
1932 ผู้เรียน

วิดีโอใกล้เคียง

แนวทางการขับเคลื่อนโยบายสู่การปฏิบัติ
09:01

แนวทางการขับเคลื่อนโยบายสู่การปฏิบัติ

Starfish Academy
Starfish Academy
5 views 3 วันที่แล้ว
Present Starfish Maker
04:24

Present Starfish Maker

Starfish Academy
Starfish Academy
300 views 10 เดือนที่แล้ว
บูรณาการข่าวสารกับการเรียนรู้ 3 ถ้ำหลวงโมเดล
05:19

บูรณาการข่าวสารกับการเรียนรู้ 3 ถ้ำหลวงโมเดล

Starfish Academy
Starfish Academy
417 views 11 เดือนที่แล้ว
Play And Learn = Plearn
03:15

Play And Learn = Plearn

Starfish Academy
Starfish Academy
611 views 1 เดือนที่แล้ว