ค่ำวันอาทิตย์ ครูประถมคนหนึ่งเปิดคอมพิวเตอร์เพื่อทำใบงานเรื่องเศษส่วนให้ทันเช้าวันจันทร์ ต้องหาเนื้อหา จัดหน้า หาภาพประกอบ แล้วสั่งพิมพ์ กว่าจะเสร็จก็ผ่านไปหลายชั่วโมง สถานการณ์นี้คุ้นเคยสำหรับครูหลายคน
สื่อการสอนสำเร็จรูป ช่วยตัดงานช่วงต้นเหล่านี้ออกไปได้ ครูหยิบไฟล์ที่มีคนทำไว้แล้วมาปรับให้เข้ากับห้องของตัวเอง บทความนี้รวมแหล่งที่ครูไทยเข้าไปใช้ได้จริง พร้อมวิธีเลือกสื่อให้ตรงกับเนื้อหาและระดับชั้น
สื่อการสอนสำเร็จรูปคืออะไร และช่วยครูได้ตรงไหน
สื่อการสอนสำเร็จรูป คือสื่อที่มีผู้จัดทำและเผยแพร่ไว้แล้ว ครูนำไปใช้ได้ทันที หรือแก้ไขบางส่วนก่อนใช้ รูปแบบที่พบบ่อยมี ใบงานสำเร็จรูป แบบฝึกหัด สไลด์ PowerPoint เกมการศึกษา และวิดีโอประกอบบทเรียน
สิ่งที่ครูได้คืนมาคือเวลา งานออกแบบหน้าตาและจัดรูปเล่มกินเวลามากกว่าที่คิด พอมีไฟล์ตั้งต้น ครูก็ใช้เวลาไปกับการวางกิจกรรม เตรียมคำถามชวนคิด และดูเด็กที่ตามเพื่อนไม่ทัน
ข้อควรระวังก็มี สื่อที่ทำไว้ให้คนทั่วไปใช้มักไม่รู้จักห้องของครูเป็นพิเศษ บางชุดใช้ตัวอย่างที่เด็กไทยไม่คุ้น บางชุดยากหรือง่ายเกินระดับของนักเรียน ครูจึงควรมองสื่อสำเร็จรูปเป็นจุดเริ่มต้น แล้วตรวจและปรับก่อนใช้จริง
แหล่งสื่อการสอนสำเร็จรูปสำหรับครูไทย
แหล่งด้านล่างแบ่งเป็น 3 กลุ่มตามลักษณะการใช้งาน ก่อนดาวน์โหลดสื่อการสอนจากแหล่งใดก็ตาม ควรอ่านเงื่อนไขการใช้งานของไฟล์นั้นด้วย เพราะบางชุดอนุญาตให้ใช้ในห้องเรียน แต่จำกัดการแก้ไขหรือเผยแพร่ต่อ
แหล่งภาษาไทยที่ตรงกับบริบทห้องเรียน
Inskru เป็นชุมชนที่ครูไทยมาแบ่งปันไอเดียการสอนกันเอง มีแผนการสอน ใบงาน กิจกรรม และเทคนิคจากคนที่ใช้จริงในห้อง เหมาะกับครูที่อยากได้ไอเดียเร็ว ๆ แล้วนำไปปรับกับนักเรียนของตัวเอง
OBEC Content Center คือคลังสื่อออนไลน์ของ สพฐ. รวมบทเรียนดิจิทัล หนังสือ สื่อวิดีโอ และ E-learning ตามหลักสูตรไทย ถ้าต้องการสื่อทางการที่อ้างอิงตามมาตรฐานกระทรวง ที่นี่เป็นจุดเริ่มต้นที่สะดวก
ครูที่อยากได้ไฟล์เสริมโดยไม่เสียงบ ยังมีเว็บคลังสื่อการสอนที่ครูไทยรวบรวมไว้ ทั้งใบงาน แบบฝึก และสื่อทำเองที่โหลดได้ฟรี ส่วนเว็บครูมาแล้วรวมข่าวการศึกษา ข่าวอบรม และทรัพยากรสำหรับครู มีคอร์สพัฒนาทักษะให้เรียนด้วย เหมาะกับคนที่อยากติดตามวงการไปพร้อมกับหาสื่อ
แหล่งสากลที่มีสื่อให้เลือกมาก
แหล่งกลุ่มนี้ส่วนใหญ่เนื้อหาเป็นภาษาอังกฤษ เหมาะเมื่อครูต้องการสื่อที่หน้าตาสวยหรืออยากได้ไอเดียใหม่ ๆ
Twinkl มีใบงาน แบบฝึก PowerPoint เกม และสื่อสำเร็จรูปอื่น ๆ ให้เลือกทุกระดับชั้น โหลดแล้วใช้ได้เลย โดยบางส่วนโหลดได้ฟรี
Teachers Pay Teachers หรือ TPT ทำหน้าที่เป็นตลาดกลาง ครูซื้อสื่อจากครูคนอื่นได้ และขายผลงานของตัวเองได้เช่นกัน มีส่วนที่ให้โหลดฟรี เหมาะกับการหาสื่อเฉพาะทางหรือไอเดียจากครูทั่วโลก
Khan Academy ให้วิดีโอและแบบฝึกหัดฟรีในหลายสาขาวิชา ส่วน CK-12 มีเนื้อหาฟรีตั้งแต่ระดับประถมถึงมัธยม และปรับแต่งให้เข้ากับบทเรียนได้
PBS LearningMedia รวมวิดีโอ บทความ และใบงานที่ใช้สอนในชั้นเรียน ขณะที่ TED-Ed มีวิดีโอและกิจกรรมที่ใช้เปิดบทเรียนให้นักเรียนสนใจ
ครูที่อยากได้สื่อซึ่งแก้ไขได้เต็มที่ ลองหา Open Educational Resources (OER) ซึ่งเป็นสื่อที่เปิดให้ครูใช้และแก้ไขตามความต้องการ ศูนย์รวมแห่งหนึ่งคือ OER Commons
เครื่องมือช่วยออกแบบและจัดห้องเรียน
Canva for Education ให้ครูออกแบบสื่อเอง มีแม่แบบฟรีให้ปรับใช้ได้สะดวก Google Classroom ใช้จัดห้องเรียนออนไลน์ และมีสื่อฟรีให้ใช้ร่วมด้วย ส่วน Edutopia ไม่ได้แจกไฟล์เป็นหลัก แต่มีบทความและแนวคิดเรื่องวิธีสอนที่ช่วยให้ครูเลือกสื่อได้ตรงจุดขึ้น
เลือกสื่อให้เหมาะกับห้องเรียนอย่างไร
เวลาเลือกสื่อการสอน ครูไม่ต้องไล่เปิดทุกไฟล์ เริ่มจากคำถามสั้น ๆ ไม่กี่ข้อก็คัดได้เร็วขึ้น
ดูเป้าหมายของคาบก่อน เปิดแผนการสอนของคาบนั้นแล้วดูตัวชี้วัดที่ต้องการ ไฟล์ที่สวยแต่ไม่ตรงตัวชี้วัดให้เก็บไว้ก่อน
เหมาะกับวัยของเด็กหรือยัง เนื้อหาในใบงานควรสอดคล้องกับพัฒนาการเด็กในวัยนั้น เด็กเล็กต้องการภาพประกอบเยอะและคำสั่งสั้น ส่วนเด็กโตรับโจทย์หลายขั้นตอนได้มากขึ้น
ตัวอย่างในไฟล์ใกล้ชีวิตเด็กไทยแค่ไหน โจทย์เรื่องเงินดอลลาร์หรือฤดูหนาวที่มีหิมะทำให้เด็กต้องทำความเข้าใจบริบทก่อนถึงเนื้อหา ถ้าไฟล์แก้ไขได้ ครูเปลี่ยนเป็นเงินบาทหรือสถานการณ์ในชุมชนได้ไม่ยาก
ลองทำเองก่อนพิมพ์ การไล่ทำใบงานสักสองสามข้อจะเห็นว่ามีเฉลยผิดหรือโจทย์ที่ตีความได้สองทางหรือไม่
ลองดูตัวอย่างในห้องเรียน สมมติครู ป.4 สอนเรื่องเศษส่วนและได้ใบงานจาก Twinkl มาหนึ่งชุด ครูเลือกเฉพาะข้อที่ตรงกับบทเรียน เปลี่ยนโจทย์พิซซ่าเป็นขนมที่เด็กรู้จัก แล้วปิดคาบด้วยคำถามว่า "ถ้าแบ่งขนมเป็น 4 ส่วนเท่า ๆ กัน แล้วกินไป 1 ส่วน นักเรียนอธิบายให้เพื่อนฟังได้ไหมว่าเหลือเท่าไร" ใบงานชุดเดิมก็กลายเป็นกิจกรรมที่เด็กห้องนี้เข้าใจได้
ปรับสื่อสำเร็จรูปให้เป็นของห้องตัวเอง
ครูไม่จำเป็นต้องเลือกว่าจะใช้ไฟล์สำเร็จรูปหรือสื่อการสอนทำมือ สองแบบผสมกันได้ ไฟล์สำเร็จรูปเป็นโครง ส่วนที่ทำเองเป็นตัวเติมให้เหมาะกับเด็กห้องนั้น
ยกตัวอย่างใบงานคำศัพท์ภาษาอังกฤษเรื่องอาหาร ครูเปลี่ยนภาพพิซซ่าเป็นข้าวมันไก่และก๋วยเตี๋ยว พิมพ์ออกมาตัดเป็นการ์ดจับคู่ระหว่างภาพกับคำ แล้วให้เด็กเล่นเป็นคู่ ส่วนครูที่ใช้ Canva ก็ปรับข้อความและภาพในแม่แบบได้เอง และถ้าอยากมอบเกียรติบัตรให้นักเรียนที่ทำภารกิจครบ ก็ออกแบบเองจากแพลตฟอร์มลักษณะเดียวกันได้
อีกอย่างที่ควรทำคือจดบันทึกสั้น ๆ ว่าใช้สื่อชุดไหนกับบทเรียนใด เด็กตอบสนองอย่างไร และรอบหน้าต้องแก้อะไร ข้อมูลเหล่านี้พร้อมหยิบไปใช้เมื่อต้องเตรียมเอกสารสำหรับการประเมินวิทยฐานะ การคัดเลือกและปรับสื่อให้เข้ากับผู้เรียนยังสะท้อนสมรรถนะครูในการออกแบบการเรียนรู้ด้วย
สรุป
ถ้ายังไม่รู้จะเริ่มตรงไหน ให้เลือกหนึ่งแหล่ง หนึ่งคาบสอน แล้วทดลองใช้สัปดาห์เดียว ครูที่ต้องการสื่อตรงหลักสูตรอาจเริ่มจาก OBEC Content Center หรือ Inskru ส่วนครูที่อยากได้ไฟล์ปรับแต่งง่ายอาจลอง Twinkl หรือ Canva
สื่อการเรียนรู้ที่ใช้ได้ดีในห้องหนึ่งอาจต้องปรับก่อนใช้กับอีกห้อง การได้ลองจริงจึงบอกได้ชัดกว่าการอ่านรีวิว เมื่อเจอแหล่งที่เข้ากับนักเรียนของตัวเองแล้ว เวลาเตรียมสอนในแต่ละสัปดาห์จะเบาลงชัดเจน สำหรับครูที่อยากอ่านเรื่องการสอนต่อ Starfish Labz มีบทความให้ติดตามเพิ่มเติม
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสื่อการสอนสำเร็จรูป
Q1 สื่อการสอนสำเร็จรูปที่โหลดฟรีนำมาใช้ในโรงเรียนได้เลยหรือไม่?
ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขของแต่ละแหล่งและแต่ละไฟล์ ครูควรอ่านข้อกำหนดการใช้งานก่อน โดยเฉพาะเรื่องการแก้ไข การแจกจ่ายต่อ และการนำไปเผยแพร่ออนไลน์ หากไฟล์ระบุว่าให้ใช้เฉพาะส่วนตัว ก็ควรใช้ตามที่ระบุ
Q2 ครูที่เพิ่งเริ่มใช้สื่อสำเร็จรูปควรเริ่มจากแหล่งไหนก่อน?
แหล่งภาษาไทยที่ตรงกับหลักสูตร เช่น OBEC Content Center หรือ Inskru เป็นจุดเริ่มต้นที่เหมาะ เพราะนำมาปรับใช้กับห้องเรียนไทยได้เร็ว เมื่อคุ้นมือแล้วจึงค่อยขยายไปแหล่งสากลอย่าง Twinkl หรือ TPT
แหล่งอ้างอิง
- แจกฟรี! เว็บรวม #สื่อการสอนสำหรับครู เตรียมสอนง่ายขึ้นใน 5 นาที
