เมื่อประสบการณ์ของเรา กลายเป็นความช่วยเหลือของเพื่อน

สุรีรัตน์

3 ชั่วโมงที่แล้ว

บางครั้งสิ่งที่ครูค้นพบจากการเรียนรู้ของนักเรียน ไม่ได้อยู่ที่คำตอบสุดท้ายแต่อยู่ในรายละเอียดเล็ก ๆ ระหว่างทาง

นักเรียนชั้นอนุบาล 3 กลุ่มหนึ่งกำลังสนุกกับการเล่น Longcat เกมที่ชวนให้นักเรียนคิดหาวิธีพาเจ้าแมวผ่านเส้นทางในแต่ละด่าน ระหว่างที่นักเรียนกำลังเล่น ครูไม่ได้มองเพียงว่าใครผ่านด่านได้หรือไม่ได้ แต่จะคอยสังเกตนักเรียนแต่ละคนว่ากำลังคิดอย่างไร เมื่อเจอปัญหาเขาทำอย่างไร และเมื่อเห็นเพื่อนติดอยู่เขามีปฏิกิริยาอย่างไร มีนักเรียนคนหนึ่งติดอยู่ที่ด่านเดิมและยังหาวิธีที่จะผ่านต่อไปยังไม่ได้ และในที่สุดก็มีเพื่อนอีกคนอาสาเข้ามาช่วย

ในช่วงเวลาสั้น ๆ นั้น ครูเห็นพฤติกรรมบางอย่างที่น่าสนใจ นักเรียนที่เข้ามาช่วยไม่ได้รีบทำแทนเพื่อนทั้งหมด แต่จะค่อย ๆ บอกแนวทาง ชวนให้เพื่อนลองทำและรอดูว่าเพื่อนจะทำอย่างไรต่อ ครูจึงเริ่มตั้งข้อสังเกตกับสิ่งที่นักเรียนกำลังทำอาจไม่ได้เป็นเพียง “การช่วยเพื่อน” เท่านั้น แต่อาจเกิดจากการที่เขานำประสบการณ์ จากการลองผิดลองถูกของตัวเอง มาใช้เพื่อช่วยให้เพื่อนค้นพบคำตอบ และเมื่อย้อนกลับไปสังเกตนักเรียนคนนี้ ครูพบว่าก่อนหน้านั้นเขาเองก็เคยติดอยู่ในด่านนี้เหมือนกัน ได้ลองหลายวิธีและค่อย ๆ ค้นพบวิธีที่จะผ่านไปได้ สิ่งที่เคยเป็นประสบการณ์ส่วนตัว จึงถูกนำมาใช้ในสถานการณ์ใหม่ เมื่อเห็นเพื่อนกำลังเผชิญกับปัญหาที่คล้ายกัน สำหรับครูภาพเล็ก ๆ นี้จึงเป็นสิ่งที่น่าสนใจมากกว่าการมองเห็นแค่เพียงว่า นักเรียนผ่านด่านได้

นักเรียนบางคนอาจเรียนรู้ได้ดีจากการลงมือทำซ้ำ ๆ บางคนต้องใช้เวลาสังเกตก่อนจึงจะกล้าลอง บางคนเมื่อพบความผิดพลาดจะเปลี่ยนวิธีคิด และบางคนอาจค้นพบความสามารถของตัวเอง เมื่อได้มีโอกาสอธิบายหรือช่วยเหลือผู้อื่น สิ่งเหล่านี้เป็นข้อมูลเล็ก ๆ ที่ครูต้องค่อย ๆ สังเกต เปรียบเทียบและทำความเข้าใจ เพราะพฤติกรรมหนึ่งอย่างอาจมีเหตุผลอยู่เบื้องหลังมากกว่าที่มองเห็นในครั้งแรก เมื่อครูเห็นว่านักเรียนคนหนึ่งเคยลองผิดลองถูกด้วยตัวเอง และต่อมาเขาสามารถนำประสบการณ์นั้นไปช่วยเหลือเพื่อนได้ ทำให้ครูเริ่มมองเห็นพัฒนาการที่เห็นได้ชัดเจนคือ การเปลี่ยนแปลงจาก “ผู้ที่กำลังเรียนรู้” ไปสู่ “ผู้ที่สามารถแบ่งปันการเรียนรู้ให้ผู้อื่นได้” และในอีกมุมหนึ่ง นักเรียนที่ได้รับความช่วยเหลือเอง ก็กำลังเรียนรู้หลายอย่างไปพร้อมกัน ทั้งการสังเกต การรอคอย การสื่อสาร การกล้าที่จะลองใหม่ และการยอมรับว่าการหาคำตอบอาจต้องใช้ระยะเวลา

เมื่อเพื่อนผ่านด่านได้ รอยยิ้มและความดีใจจึงไม่ได้เป็นเพียงความสำเร็จของคนหนึ่งคน แต่กลายเป็นความรู้สึกยินดีร่วมกันของเพื่อน ๆ จากเกมหนึ่งด่าน จึงเกิดการเรียนรู้อีกหลายด่าน ด่านแรก คือการหาวิธีพาเจ้าแมวผ่านเส้นทาง ด่านต่อมา คือการเรียนรู้ที่จะไม่ยอมแพ้เมื่อพบความผิดพลาด และอีกด่านหนึ่ง คือการค้นพบว่าสิ่งที่เราเคยเรียนรู้จากประสบการณ์ของตัวเอง อาจกลายเป็นความช่วยเหลือสำหรับคนอื่นได้

สำหรับครูสิ่งที่มีคุณค่าที่สุดอาจไม่ใช่การได้เห็นนักเรียนผ่านทุกด่านอย่างรวดเร็ว แต่คือการได้เฝ้ามองเห็น รายละเอียดเล็ก ๆ และค่อย ๆ ทำความเข้าใจพัฒนาการที่กำลังเติบโต บางครั้งครูอาจยังไม่รู้คำตอบในทันทีว่า เพราะเหตุใดนักเรียนจึงแสดงพฤติกรรมบางอย่าง แต่การสังเกตอย่างต่อเนื่องจะทำให้เราได้เห็นความเชื่อมโยงมากขึ้น และช่วยให้เราเข้าใจนักเรียนได้ลึกกว่าเดิม และเมื่อวันหนึ่งเราได้เห็นนักเรียนที่เคยต้องการความช่วยเหลือ กลายเป็นคนที่สามารถยื่นมือไปช่วยเพื่อนคนอื่นได้ ความรู้สึกของครูในเวลานั้นอาจมีทั้ง ความภูมิใจ ความตื่นเต้น และความสุขเล็ก ๆ เพราะเราไม่ได้เพียงเห็นว่านักเรียน “ทำได้” แต่กำลังได้เห็นว่าเขากำลังเปลี่ยนแปลงและเติบโตขึ้นจากประสบการณ์ของตัวเอง เพราะสิ่งที่ทำให้ครูรู้สึกภูมิใจคือ ได้เห็นจากคนที่เคยต้องการให้ใครสักคนเข้ามาช่วย แต่วันนี้เขากำลังเป็นคนที่หันกลับไปช่วยคนอื่นด้วยตัวเอง