สวัสดี “คุณความเครียด”

“ ความเครียดเกิดขึ้นได้บ่อยๆ มารู้จักกับความเครียดกัน เพื่อหาวิธีการรับมือ”

ในทุกวันนี้ เรามีความเครียดกันในหลายๆ เรื่อง ไม่ว่าจะเครียดเรื่องเรียน เรื่องเพื่อน เครียดเมื่อทะเลาะกับพ่อแม่ เครียดเพราะเหนื่อย และอื่นๆ ดังนั้น วันนี้ จาก Starfish จึงได้จัด workshop ที่อยากจะพาทุกคนมาเข้าใจความเครียด ว่าเกิดขึ้นได้อย่างไร และเรียนรู้วิธีการรับมือกับความเครียด นั่นคือ workshop สวัสดีคุณความเครียด โดยพี่นีท เบญจรัตน์ จงจำรัสพันธ์ นักจิตวิทยาเด็กและวัยรุ่นของเราค่ะ 

สวัสดีคุณความเครียด เป็นกิจกรรมที่จัดขึ้นมา เพื่ออยากชวนวัยรุ่นสำรวจตนเองในเรื่องของความเครียดของตนเอง โดยในตัว workshop เป็นการสอนและพาทำกิจกรรม เพื่อให้เราระบุระดับความเครียด และหาวิธีการรับมือ เพราะเรื่องราวของจิตใจเป็นเรื่องที่ต้องลงมือทำมากกว่านั่งฟังเฉยๆ ผ่าน 3 กิจกรรม สุด cool คือ วัดระดับความเครียดด้วย “สีหน้า”

กิจกรรมนี้เป็นกิจกรรมที่พาเด็กสำรวจความเครียดที่เรากำลังมีอยู่ ว่ามันเป็นอย่างไร ผ่านทางสีหน้า เช่น 

เครียดมาก อาจจะเอาทำหน้ามุ้ย คิ้วผูกเป็นโบว์ หรือเอามือบีบหน้า 

เครียดกลางๆ อาจจะทำหน้ามุ้ย มีถอนหายใจ หรือทำหน้านิ่ง 

เครียดน้อย อาจจะทำท่ามองบน 

ไม่เครียด อาจจะทำหน้ายิ้ม

หลังจากที่เราได้พาเด็กๆ สำรวจความสุขกันเสร็จแล้ว มีประโยคหนึ่งของพี่วิทยากร พูดได้น่าสนใจมาก นั่นคือ “การที่เรารู้เท่าทันความเครียด มันสำคัญมาก ซึ่งการสังเกตได้ง่ายที่สุด มักจะมาจากการแสดงออกทางสีหน้า หรือร่างกาย เพราะมันเป็นจุดเริ่มต้นที่ร่างกายบอกเราว่า ตอนนี้เหมือนเรากำลังมีปัญหานะ ต้องหาทางทำอะไรสักอย่าง”

โดยเราก็เข้ามาสู่กิจกรรมที่ 2 กันคือ มารู้จักกับคุณความเครียด

ในกิจกรรมที่ 2 นี้ ได้พาน้องๆ มาทำความเข้าใจว่า ความเครียดเกิดขึ้นได้อย่างไร และมีระดับแบบไหนบ้าง? 

ความเครียดเกิดมาจาก การที่มีเหตุการณ์ หรืออะไรบางอย่างเข้ามากระทบเรา แล้วทำให้เรารับรู้ว่า เราไม่โอเค เราโดนคุกคาม และเรารู้สึกว่า สิ่งๆ นั้น เราจัดการหรือแก้ปัญหาไม่ได้ โดยการที่คนเราเครียดในแต่ละเรื่องไม่ทันกัน ไม่ผิด เพราะมันคือการรับรู้ของเรา และความรู้สึกว่า เราจะแก้มันได้ไหม ถ้าเราจะเปรียบระดับความเครียด ก็คงมีง่ายๆ 3 ระดับ 3 สี คือ 

เครียดมาก เป็นสีแดง -เรารู้สึกไม่โอเค ถูกคุกคาม และคิดว่า เราไม่สามารถรับมือหรือแก้ปัญหาได้

เครียดกลางๆ เป็นสีเหลือง -เรารู้สึกไม่โอเค ถูกคุกคาม แต่คิดว่า เราอาจจะพอทำอะไรมั้ง

เครียดน้อย เป็นสีเขียว -เรารู้สึก มันไม่ได้แย่มาก และรู้สึกว่าจะรับมือกับมันได้

พออธิบายเสร็จ ก็ชวนทุกคนเล่นเกมว่า “ความเครียดที่มาผ่านทั้งหมดในชีวิต อะไร เป็นสีแดง อะไรเป็นสีเหลือง และอะไรเป็นสีเขียว”​ เพื่อพาน้องๆ หัดจัดระดับความเครียดของตนเอง และจากนั้น ได้ตั้งคำถามต่อว่า “แล้วมีเหตุการณ์ใดไหม ที่ความเครียดเปลี่ยนสี เช่นเป็นสีแดง แล้วลด เป็นสีเหลือง หรือเป็นสีเหลืองอยู่ดีๆ แล้วกลายมาเป็นสีแดง” เพื่อชวนเด็กๆ มองว่า ระดับของความเครียด มันเปลี่ยนแปลงได้ หากเราจัดการได้ถูกต้อง ระดับก็จะค่อยๆ น้อยลง และสุดท้าย ก็พาเข้ามาสู่กิจกรรมสุดท้ายคือ “ช่างมัน” “ช่างบ่น” “ช่างทำ” เลือก “ช่าง” ไหนดีในการแก้ปัญหาดี?

โดยวิทยากรพยายามสอนว่า “ช่างมัน” คือปล่อยวางในเรื่องที่มันอยู่นอกเหนือการควบคุม “ช่างบ่น” คือการระบายออกมาให้สบายใจ “ช่างทำ” คือการหาวิธีการแก้ปัญหา ผ่านการเล่นเกม เรื่องอะไรที่ต้อง “ช่างมัน” “ช่างบ่น” “ช่างทำ” ซึ่งคำตอบออกมาหลากหลายมาก เช่น

“ช่างมัน” กับความรักที่เขาไม่รักตอบ กับการโดนคนนินทา “ช่างบ่น” กับงานที่เยอะ  “ช่างทำ” กับการหาวิธีการเรียนให้รู้เรื่อง การทำงานให้ทันส่ง เป็นต้น ซึ่งในการแก้ปัญหาจากเกมนี้ เราจะได้เรียนรู้ผ่านเกมว่า บางครั้ง บางปัญหา อาจจะต้องใช่หลาย “ช่าง” เพื่อแก้ปัญหา เช่น ปัญหาเรื่องวันเวลาในการส่งการบ้าน เราอาจจะเริ่มจาก “ช่างบ่น” คือระบายมาก่อนว่า ทำไมให้ส่งเร็วแบบนี้ ทำไม่ทัน แล้วหลังจากนั้น เราอาจจะใช้ “ช่างทำ” คือต่อรองกับครูเพื่อขอเปลี่ยนก่อน ถ้าเปลี่ยนได้ก็จบ แต่ถ้าเป็นไม่ได้ เราอาจจะวนกลับมาใช้ “ช่างบ่น” และตามด้วย “ช่างมัน” กับการเลื่อนเวลาไม่ได้ และมาใช้ “ช่างทำ” เพื่อคิดว่า เราจะทำอย่างไร ให้เราทำงานส่งได้ทัน 

จากกิจกรรมในวันนี้ ทำให้เรารู้ว่า ความเครียดเกิดขึ้นได้เป็นปกติ เมื่อไรที่เรารู้สึกว่า “ฉันเครียด” ลองสำรวจว่า ฉันเครียดเพราะอะไร แล้วหาวิธีการรับมือ ซึ่งการรับมือกับความเครียด มันก็มีหลายวิธีตามที่เราเรียนรู้มา จะบ่น จะยอมรับ จะหางานแก้ไข ก็ค่อยๆ ออกแบบวิธีการแก้ปัญหากันไป และเมื่อไรก็ตามที่เรารับมือได้ “ความเครียดก็ทำร้ายเราไม่ได้”

โดย เบญจรัตน์ จงจำรัสพันธ์ (พี่นีท)

นักจิตวิทยาเด็ก และวัยรุ่น จากมูลนิธิโรงเรียนสตาร์ฟิชคันทรีโฮม