การเรียนรู้แบบ STEAM ตัวช่วยสำคัญในการเสริมพัฒนาการเด็กยุคใหม่

ในยุคปัจจุบันที่เทคโนโลยีและความรู้พัฒนาอย่างรวดเร็ว เด็ก ๆ จำเป็นต้องมีทักษะที่หลากหลาย การท่องจำและอาศัยการเรียนในห้องเรียนเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ ด้วยแนวคิด STEAM Education จึงกลายเป็นรูปแบบการเรียนรู้ที่ได้รับความสนใจเป็นอย่างมากในระบบการศึกษายุคใหม่ เพราะเป็นการผสานองค์ความรู้จากหลากหลายสาขา ไม่ว่าจะเป็นวิทยาศาสตร์ (S), เทคโนโลยี (T), วิศวกรรม (E), ศิลปะ (A) และ คณิตศาสตร์ (M) เข้าด้วยกัน เพื่อพัฒนาการเด็กได้เรียนรู้ผ่านการลงมือทำ การคิดวิเคราะห์ การแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์และเป็นระบบ

การเรียนรู้แบบ STEAM คืออะไร? ทำไมต้องมีตัว A (Arts) เพิ่มเข้ามา?

เดิมทีเราจะคุ้นเคยกับคำว่า STEM ที่มาจาก วิทยาศาสตร์ (S), เทคโนโลยี (T), วิศวกรรม (E)และ คณิตศาสตร์ (M) ที่มุ่งเน้นไปทางวิทยาศาสตร์ ที่แม้จะเก่งแต่ไม่เพียงพอในยุคปัจจุบัน ซึ่งในศตวรรษที่ 21 นี้ ศิลปะ (Arts) ถือเป็นตัวแปรสำคัญ เพราะช่วยให้เด็ก ๆ ได้ใช้สมองทั้งสองซีกพร้อมกัน ทั้งด้านเหตุผลและด้านความคิดสร้างสรรค์ เช่น ผลิตภัณฑ์ระดับโลกอย่าง iPhone หรือ Tesla ที่ประสบความสำเร็จในเรื่องของวิศวกรรมที่แม่นยำและการออกแบบที่สวยงามด้วย

ในขณะที่นักวิทยาศาสตร์ที่เก่งอาจไม่สามารถอธิบายงานวิจัยที่ซับซ้อนให้คนทั่วไปเข้าใจได้ แต่ถ้าเพิ่มทักษะการเล่าเรื่อง (Storytelling) ที่อาศัยตัว A พร้อมภาพประกอบ (Infographic) ก็จะช่วยให้คนทั่วไปเข้าใจได้ง่าย เห็นหรือยังว่าการให้สมองทั้ง 2 ส่วนทำงานร่วมกันผลลัพธ์ที่ได้ตอบโจทย์ในยุคปัจจุบันได้ดีแค่ไหน

กิจกรรมเสริมพัฒนาการเด็กที่ผสมผสานระหว่างวิทย์ ศิลป์ และเทคโนโลยี

การเรียนรู้แบบ STEAM ไม่ใช่แค่การนำวิชาศิลปะไปเรียนร่วมกับวิทย์-คณิต แต่มันคือการเรียนรู้ที่เปลี่ยนจากการท่องจำมาเป็นการลงมือทำเพื่อแก้ปัญหาผ่านกิจกรรมเสริมพัฒนาการเด็ก (Project-based Learning)

ตัวอย่างกิจกรรมการเรียนรู้แบบ STEAM

การสร้างภาพพิมพ์จากแสงอาทิตย์ (Making Sun Prints) การพิมพ์ภาพ Cyanotype

เป็นการผสมผสานระหว่างปฏิกิริยาเคมีกับการจัดวางศิลปะที่ทำให้เด็ก ๆ ได้รับความรู้และความสนุกสนาน ทั้งยังได้เรียนรู้หลักการพื้นฐานของการถ่ายภาพอีกด้วยว่าแสงสามารถสร้างภาพได้อย่างไร และใช้แสงแดดสร้างภาพศิลปะได้อย่างไร การเรียนรู้แบบ STEAM นี้ได้รับความนิยมสูงเพราะเด็ก ๆ จะได้เห็นผลลัพธ์ที่เปลี่ยนไปในทันทีเมื่อนำกระดาษไปโดนแสงแดด

อุปกรณ์

1. น้ำยา Cyanotype A&B หรือกระดาษที่ผ่านการทาน้ำยา Cyanotype แล้ว
2. กระดาษความหนา 200 แกรม
3. แผ่นกระจกใส หรืออะคริลิคใส สำหรับทับชิ้นงาน
4. ภาชนะสำหรับใส่น้ำยา Cyanotype
5. พู่กัน-แปรง-ดรอปเปอร์
6. ไดร์เป่าผม
7. แผ่นฟิล์มสำหรับสร้างลวดลาย หรือใบไม้ ดอกไม้ หรือพวงกุญแจแบน ๆ
8. น้ำส้มสายชู

วิธีการทำ

1. ผสมน้ำยา Cyanotype A&B ในอัตราส่วน 1:1 ลงในภาชนะและคนให้เข้ากัน (จะต้องผสมในห้องที่มีแสงน้อย เพราะน้ำยาไวต่อแสง) (หากมีกระดาษที่ทาน้ำยาแล้วให้ข้ามไปในขั้นตอนที่ 4 ได้เลย)
2. ทาน้ำยา Cyanotype A&B ที่ผสมแล้วลงบนกระดาษให้ทั่วแผ่น
3. ใช้ไดร์เป่าผมเป่ากระดาษให้แห้ง
4. เตรียมแบบที่จะสร้างลวดลายมาวางทับลงบนกระดาษที่ทาน้ำยา Cyanotype A&B ใบไม้, ดอกไม้ หรือฟิล์มที่สร้างลวดลายแล้ว
5. ใช้แผ่นกระจกใสหรืออะคลิลิกใสทับชิ้นงาน
6. นำไปตากแดดประมาณ 10-20 นาที
7. นำกระดาษที่ได้มาล้างในน้ำเปล่าและแช่น้ำส้มสายชู ประมาณ 1 นาที (เพื่อให้ภาพดูเข้มขึ้น)
8. นำภาพไปตากแดดหรือผึ่งให้แห้ง

ก็จะได้ภาพพิมพ์ที่สวยงาม โดยส่วนที่เป็นแบบจะกลายเป็นสีขาว ส่วนอื่น ๆ จะกลายเป็นสีน้ำเงิน จากการทดลองดังกล่าวสามารถนำไปพิมพ์ภาพลงบนเสื้อหรือกระเป๋าผ้าได้จาก www.youtube.com/watch?v=sgZjNeP6Axo

ความสัมพันธ์ของโปรเจกต์นี้กับ STEAM

1. S (Science) เรียนรู้เรื่องปฏิกิริยาทางเคมีที่ไวต่อแสง (Photochemical Reaction) โดยสารเคมีบนกระดาษจะเปลี่ยนสีเมื่อได้รับรังสี UV จากดวงอาทิตย์
2. T (Technology) การใช้เครื่องมือในการตั้งเวลา (Timer) เพื่อหาค่า Exposure Time (เวลาที่ใช้) ที่เหมาะสมที่สุด หรือการใช้ฟิล์มเนกาทีฟที่พิมพ์จากคอมพิวเตอร์มาวางทับเพื่อสร้างภาพ
3. E (Engineering) การออกแบบกระบวนการ (Process Engineering) เช่น การหาลำดับขั้นตอนที่ถูกต้อง ตั้งแต่การเตรียมพื้นที่มืด การวางวัตถุ ไปจนถึงการล้างน้ำ เพื่อหยุดปฏิกิริยา
4. A (Arts) การจัดวางองค์ประกอบ (Composition) การใช้รูปทรง (Shapes) และเงา (Shadows) ของวัตถุต่างๆ เช่น ใบไม้ ดอกไม้ หรือวัสดุโปร่งแสง มาสร้างเป็นงานทัศนศิลป์
5. M (Mathematics) การคำนวณเวลา เช่น แดดจัดใช้ 5 นาที แดดอ่อนใช้ 10 นาที และการวัดสัดส่วนพื้นที่บนกระดาษเพื่อจัดวางวัตถุ

วิธีเลือกสื่อการสอนแบบ STEAM ให้เหมาะกับช่วงวัย

1. สำหรับเด็กทารกและวัยหัดเดิน (0–3 ปี) ควรเลือกของเล่นที่ช่วยกระตุ้นประสาทสัมผัสและการเคลื่อนไหว เช่น ของเล่นที่มีเสียง สีสัน หรือพื้นผิวแตกต่างกัน รวมถึงของเล่นที่ช่วยฝึกการจับและการเคลื่อนมือ
2. เมื่อเด็กเข้าสู่ช่วงก่อนวัยเรียน (3–5 ปี) สามารถเพิ่มของเล่นที่ช่วยให้เด็กเรียนรู้แนวคิดพื้นฐาน เช่น เกมนับจำนวน บล็อกตัวต่อ หรือชุดทดลองวิทยาศาสตร์แบบง่าย ซึ่งช่วยกระตุ้นความอยากรู้อยากเห็นและการเรียนรู้ผ่านการลงมือทำ
3. ส่วนเด็กวัยประถม (6–12 ปี) ควรเลือกของเล่นที่ท้าทายมากขึ้น เช่น ชุดประกอบเครื่องกล เกมฝึกทักษะ หรือของเล่นที่สอนพื้นฐานการเขียนโค้ด เพื่อช่วยพัฒนาทักษะการคิดอย่างเป็นระบบและการแก้ปัญหา

เรียนรู้เพิ่มเติมผ่านคอร์สเรียนออนไลน์สำหรับพ่อแม่จาก Starfish Labz

หากพ่อแม่หรือผู้ปกครองต้องการทำความเข้าใจแนวทางการส่งเสริมกิจกรรมเสริมพัฒนาการเด็กให้มากขึ้น ปัจจุบันมีแหล่งเรียนรู้ที่เข้าถึงได้ง่ายผ่านออนไลน์ เช่น คอร์สเรียนออนไลน์สำหรับพ่อแม่ จาก Starfish Labz ที่รวบรวมความรู้เกี่ยวกับพัฒนาการเด็ก การออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ รวมถึงการใช้สื่อการสอนอย่างเหมาะสมกับแต่ละช่วงวัย เพื่อช่วยให้พ่อแม่สามารถนำแนวคิดเหล่านี้ไปปรับใช้กับการเรียนรู้ของลูกได้จริงในชีวิตประจำวัน

ที่มาจากข้อมูล

1. https://onlinedegrees.sandiego.edu/steam-education-in-schools/
2. https://iamkru.com/wp-content/uploads/2021/04/STEAM-Design-Process-Book.pdf
3. https://artclasscurator.com/12-ways-to-integrate-science-and-art-activities/
4. https://www.youtube.com/watch?v=sgZjNeP6Axo
5. https://www.instagram.com/reel/DU2n1d8kyQS/