“ความรู้ ความคิดสร้างสรรค์” เป็น สมบัติสาธารณะ หรือ ทรัพย์สินส่วนบุคคล ?

“ความรู้ ความคิดสร้างสรรค์” เป็น สมบัติสาธารณะ หรือ ทรัพย์สินส่วนบุคคล ?

“ครู” เป็นอาชีพหนึ่งที่การทำงานมักจะต้องมีความเกี่ยวข้องกับความรู้และทรัพย์สินทางปัญญาอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นการเตรียมการสอน การพัฒนาสื่อ ตำรา นวัตกรรม และงานสร้างสรรค์เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ รวมถึงการทำวิจัยเพื่อการพัฒนาความรู้และการทำงานด้านการจัดการศึกษา แต่ยังมีครูหลายคนซึ่งขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับกฏเกณฑ์และกฏหมายที่มีความเกี่ยวข้องกับทรัพย์สินทางปัญญา รวมถึงการนำความรู้หรือความคิดสร้างสรรค์ของผู้อื่นไปใช้งานอย่างถูกต้อง รวมทั้งยังมีบางคนอาจจะยังมีความเข้าใจและความเชื่อว่า หากนำไปใช้เพื่อประโยชน์ทางการศึกษาแล้ว ก็จะสามารถนำไปใช้ได้ฟรี! ทั้งหมดโดยไม่ต้องขออนุญาตจากเจ้าของผลงาน


ก่อนอื่นเราต้องทำความเข้าใจเสียก่อนว่า ลิขสิทธิ์ นั้น เป็นทรัพย์สินทางปัญญาประเภทหนึ่งที่มอบสิทธิทางกฎหมายให้ผู้สร้างสรรค์ในการเผยแพร่ ทำซ้ำ หรือดัดแปลงงานที่สร้างสรรค์นั้น โดยทั่วไปแล้วลิขสิทธิ์มีระยะเวลาจำกัดในการคุ้มครอง คือ เริ่มตั้งแต่การสร้างสรรค์งานและมีอายุความคุ้มครอง 50 ปี นับตั้งแต่ผู้สร้างสรรค์เสียชีวิต (ยกเว้น งานด้านศิลปประยุกต์ ซึ่งมีอายุความคุ้มครอง 25 ปี) โดยในบางประเทศมีข้อกำหนดในการเริ่มต้นการเกิดลิขสิทธิ์ด้วยกระบวนการขึ้นทะเบียนกับหน่วยงานอย่างกรมทรัพย์สินทางปัญญา แต่ในประเทศส่วนใหญ่นั้น จะถือว่าการคุ้มครองลิขสิทธิ์จะเริ่มต้นขึ้นเมื่องานนั้นถูกสร้างโดยไม่จำเป็นต้องมีการจดทะเบียน



ในประเทศไทย ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ได้ระบุความคุ้มครองสิทธิทางกฎหมายกับงานที่มีผู้สร้างสรรค์ไว้ รวมทั้งได้กำหนดข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์บางอย่างไว้ด้วยเช่นกัน แต่ไม่ได้หมายความว่า เราจะสามารถนำเอาทรัพย์สินทางปัญญาของคนอื่นมาเพื่อทำซ้ำ ดัดแปลง หรือแจกจ่ายได้ตามต้องการอย่างอิสระโดยไม่ต้องคิดอะไรเลยนะครับ ซึ่งรายละเอียดของข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์ตาม มาตรา 32-43 รวมถึงแนวทางการสร้างชิ้นงานอย่างไม่ละเมิดลิขสิทธิ์นั้น มีหลักการสำคัญอยู่ 2 ประการ คือ ประการแรก การใช้งานลิขสิทธิ์นั้นต้องไม่ขัดต่อการแสวงหาประโยชน์จากงานอันมีลิขสิทธิ์ตามปกติของเจ้าของลิขสิทธิ์ และ ประการที่สอง การใช้งานลิขสิทธิ์นั้นต้องไม่กระทบกระเทือนถึงสิทธิอันชอบด้วยกฏหมายของเจ้าของลิขสิทธิ์เกินสมควร โดยข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์ที่นักการศึกษาควรจะทราบสามารถศึกษาเพิ่มเติมได้จากบทความต่างๆ ดังนี้

(1) สาระสำคัญและความแตกต่างในข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์ มาตรา 32-43 โดย Phachern Thammasarangkoon สามารถเข้าถึงได้จาก https://www.gotoknow.org/posts/470188 

(2) กฎหมายลิขสิทธิ์ : ข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์ โดย Wasawat Deemarn สามารถเข้าถึงได้จาก https://www.gotoknow.org/posts/230733

(3) ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับ พรบ.ลิขสิทธิ์ 2558 โดย ธาม เชื้อสถาปนศิริ สามารถเข้าถึงได้จาก https://www.yumpu.com/xx/document/read/56245537/licent12






อย่างไรก็ตาม การเผยแพร่ผลงานสร้างสรรค์บนเครือข่ายอินเทอร์เน็ต มักมีการระบุสิทธิ์และข้อจำกัดในการนำผลงานนั้นๆ ไปใช้โดยการกำหนดสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ หรือ Creative Commons: CC ซึ่งเป็นข้อตกลงในการแบ่งปันและอนุญาตให้ใช้ทรัพย์สินทางปัญญา โดยผู้เป็นเจ้าของสามารถกำหนดการให้สิทธิบางส่วนหรือทั้งหมดแก่สาธารณะ ในขณะที่ยังคงสงวนสิทธิที่ต้องการบางส่วนไว้ได้ผ่านการแสดงข้อความหรือสัญลักษณ์ที่ช่วยให้สาธารณชนทราบถึงเงื่อนไขต่างๆ ที่กำหนดไว้  สัญลักษณ์เงื่อนไขของสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์สามารถแบ่งออกได้เป็น 4 ประเภท ซึ่งเครือข่ายครีเอทีฟคอมมอนส์ประเทศไทย ได้ถอดความและอธิบายไว้ดังนี้

(1) การกำหนดให้อ้างอิงหรือแสดงแหล่งที่มา (Attribution – BY) 

(2) การห้ามนำไปใช้เพื่อการค้า (NonCommercial – NC)

(3) การห้ามดัดแปลง (No Derivative Works –ND)

(4) การอนุญาตให้แจกจ่ายในรูปแบบเดียวกัน (Share Alike – SA)


ผู้สนใจศึกษาเพิ่มเติมเกี่ยวกับสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์และสร้างสัญลักษณ์เพื่อแสดงสิทธิ์ในการใช้บนชิ้นงานของตนเองได้ที่ https://creativecommons.org/share-your-work/


เรียบเรียงโดย อาจารย์ธิติ ธีระเธียร

ผู้เชี่ยวชาญในการพัฒนาครูและนักเทคโนโลยีทางการศึกษา

StarfishLabz และ Starfish Academy

มูลนิธิโรงเรียนสตาร์ฟิชคันทรีโฮม


มาร่วมเรียนรู้กับ Starfish Labz

แหล่งเรียนรู้และชุมชนออนไลน์เพื่อนักการศึกษาและผู้ปกครอง

ลงทะเบียน

บทความใกล้เคียง

สิ่งที่พ่อแม่ต้องเตรียมพร้อมเมื่อลูกเรียนออนไลน์

สิ่งที่พ่อแม่ต้องเตรียมพร้อมเมื่อลูกเรียนออนไลน์

Starfish Academy
Starfish Academy

ช่วงวิกฤติโควิด-19 แบบนี้ ทำให้เด็กๆ หลายคนและคุณพ่อคุณแม่หันมาเรียนแบบออนไลน์กันมากขึ้น หรือบางโรงเรียนก็เริ่มให้เด็กๆ เรียนออนไลน์กันที่บ้านบ้างแล้ว เชื่อเลยว่าในแต่ละวันของคุณพ่อคุณแม่คงวุ่นวายน่าดู เพราะนอกจากงานบ้านและงานตัวเองที่ต้องทำ ยังต้องแบ่ ...

2661 views 02.06.20
ศิลปะ ธรรมะ และเด็กดื้อ

ศิลปะ ธรรมะ และเด็กดื้อ

โรงเรียนรุ่งอรุณ
โรงเรียนรุ่งอรุณ

“โอต้องบอกเลยว่าโอเป็นเด็กดื้อ”ลีโอ-ศุภวุฒิ ธีระวัฒนชัย พูดถึงตัวเองสมัยเป็นนักเรียนอยู่ที่โรงเรียนรุ่งอรุณ“จะมาบอกโอว่าปั้นแก้วพันใบ ทำก็ได้ แต่ก็จะไม่ทำ ต้องบอกว่าปั้นแก้วพันใบเพราะอะไร”“ครูทุกคนจะรู้กันว่า มีปฏิบัติธรรม ลีโอหนีไปอีกแล้ว” เขาเล่าถึงวีรกรรมข ...

1157 views 09.03.20
ป.๑ เล่น เรียนรู้ สังเกต...ความงามของธรรมชาติรอบตัว

ป.๑ เล่น เรียนรู้ สังเกต...ความงามของธรรมชาติรอบตัว

โรงเรียนรุ่งอรุณ
โรงเรียนรุ่งอรุณ

จากพี่โตในรั้วอนุบาล ก้าวขึ้นมาเป็นน้องเล็กในระดับประถม พบเพื่อนใหม่ คุณครูใหม่ และพื้นที่ใหม่ที่น่าสนใจใคร่รู้ ในหน่วยบูรณาการ “สายลับรอบรั้วรุ่งอรุณ” ระดับชั้น ป.๑ คุณครูจึงออกแบบการเรียนรู้พานักเรียนออกสำรวจสถานที่ที่น่าสนใจในโรงเรียน ให้เด็กๆ ได้สังเก ...

951 views 09.03.20

คอร์สใกล้เคียง

การออกแบบบทเรียนสำหรับ StarfishLabz

Starfish Academy
Starfish Academy
2:00 ชั่วโมง
Intermediate
ด้านการสร้างสรรค์ และนวัตกรรม

วิธีการออกแบบบทเรียนสำหรับคอร์สของ StarfishLabz.com ซึ่งเป็นแหล่งเรียนรู้และชุมชนออนไลน์แห่งแรกของประเทศสำหรับนักกา ...

สื่อการเรียนการสอน ผู้สร้างและเผยแพร่ความรู้ สื่อออนไลน์
การออกแบบบทเรียนสำหรับ StarfishLabz
ผศ.ชฎารัตน์ พิพัฒนนันท์
ผศ.ชฎารัตน์ พิพัฒนนันท์

การออกแบบบทเรียนสำหรับ StarfishLabz

Starfish Academy
Starfish Academy
841 ผู้เรียน

ทำไมต้อง...Learning By Doing

Starfish Academy
Starfish Academy
2:00 ชั่วโมง
การประยุกต์ทฤษฎีการเรียนรู้สู่การสอน • Basic
ด้านความร่วมมือการ ทำงานเป็นทีม และภาวะผู้นำ

แนวความคิดและที่มาของการเรียนรู้ Learning by doing ผลที่ได้รับเมื่อเรียนรู้แบบ Learning by doing การสร้างองค์ประก ...

ปฐมวัย ประถมศึกษา ผู้อำนวยความสะดวกในการเรียนรู้
ทำไมต้อง...Learning By Doing

ทำไมต้อง...Learning By Doing

Starfish Academy
Starfish Academy
783 ผู้เรียน

ภาษาจีนง่าย ๆ ในระดับ ป.1

Starfish Academy
Starfish Academy
2:00 ชั่วโมง
เทคนิคการออกแบบกิจกรรมรายวิชา • Basic
ด้านการสื่อสาร สารสนเทศ และรู้เท่าทันสื่อ

ภาษาจีนเบื้องต้นที่เหมาะสมกับผู้เรียนรู้ในช่วงชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 มีเนื้อหาคำศัพท์ การออกเสียง การฝึกพูดสนทนาที่เกี่ยวข้องในชีวิต ...

ภาษาจีนเด็ก ตัวเลขภาษาจีน ผู้สร้างและเผยแพร่ความรู้
ภาษาจีนง่าย ๆ ในระดับ ป.1

ภาษาจีนง่าย ๆ ในระดับ ป.1

Starfish Academy
Starfish Academy
972 ผู้เรียน

วิดีโอใกล้เคียง

Student’s Story ทีม 2.9
05:00

Student’s Story ทีม 2.9

Starfish Academy
Starfish Academy
572 views 1 ปีที่แล้ว
สื่อการเรียนนิทานพื้นบ้าน "เกมบันไดงู"
03:28

สื่อการเรียนนิทานพื้นบ้าน "เกมบันไดงู"

Starfish Academy
Starfish Academy
334 views 1 ปีที่แล้ว
Teacher’s Story คุณอิสยาห์ กองเงิน
05:00

Teacher’s Story คุณอิสยาห์ กองเงิน

Starfish Academy
Starfish Academy
892 views 1 ปีที่แล้ว
Teacher’s Story  คุณกรกช ไชยวงค์
04:44

Teacher’s Story คุณกรกช ไชยวงค์

Starfish Academy
Starfish Academy
213 views 1 ปีที่แล้ว