แม้ว่าในปัจจุบันการเรียนรู้ไม่ได้ถูกจำกัดอยู่แค่ในห้องเรียนเท่านั้น แต่การเรียนในห้องเรียนก็ยังเป็นสิ่งจำเป็น และช่วงวัยเรียนก็เป็นช่วงเวลาที่นักเรียนได้ทั้งความรู้และการมีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนรอบตัว ในฐานะครู การออกแบบการเรียนการสอนให้น่าสนใจ ถือว่ามีความสำคัญมาก เพราะนอกจากจะทำให้นักเรียนสนุกกับการเรียนแล้ว ยังทำให้ได้รับความรู้อย่างเต็มที่ ซึ่งจะเป็นประโยชน์กับการดำเนินชีวิตในอนาคต ยิ่งไปกว่านั้น ด้วยแนวคิดที่ว่าวิชาต่าง ๆ ล้วนมีความเกี่ยวข้องกันไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง แผนการสอนบูรณาการ (Integrated Lesson Plan) จึงจัดว่ามีความจำเป็นมากกับทั้งการเรียนในสมัยใหม่และการปฏิรูปการศึกษา
แผนการสอนแบบบูรณาการคืออะไร?
แผนการสอนแบบบูรณาการ คือการจัดการเรียนรู้ที่เน้นความเชื่อมโยงของสิ่งต่าง ๆ เข้าด้วยกัน โดยมองจากประเด็นของบทเรียน (Theme) หรือปัญหาที่ต้องการหาคำตอบ (Problem) การเรียนรู้แบบนี้ มาจากแนวคิดที่ว่าการเรียนรู้ในวิชาใดวิชาหนึ่งจะไม่ได้อยู่แค่สิ่งที่เป็นแกนหลักของรายวิชานั้น แต่เชื่อมโยงกับเรื่องอื่นด้วย เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน ขอให้ลองดูตัวอย่างต่อไปนี้
ในชั่วโมงเรียนศิลปะครั้งหนึ่ง ประเด็นหลักของวันนั้นคือการวาดรูปสิ่งที่เห็นในธรรมชาติ หากเรียนรู้แบบเดิม สิ่งที่นักเรียนได้ในวันนั้นก็คือการวาดรูปและเทคนิคด้านศิลปะ แต่หากเลือกใช้แผนการสอนบูรณาการ ครูอาจจัดทำสื่อการสอนที่เชื่อมโยงกับวิชาอื่นได้ ไม่ว่าจะเป็นบอกชื่อสิ่งของเป็นภาษาอังกฤษ หรือแม้กระทั่งวิชาวิทยาศาสตร์ ซึ่งอาจบูรณาการให้นักเรียนรู้ว่าพืชที่เลือกมาวาดนั้นกินได้หรือไม่ สัตว์ที่เลือกมาวาดมีวงจรชีวิตอย่างไร ฯลฯ
ข้อดีของการออกแบบการเรียนรู้แบบบูรณาการ
การออกแบบแผนการสอนบูรณาการ สามารถทำได้ทั้งแบบภายในรายวิชาใดวิชาหนึ่ง
ไปจนถึงการบูรณาการระดับหลักสูตร ซึ่งมีความเชื่อมโยงกันระหว่างรายวิชา แต่ไม่ว่าจะบูรณาการในระดับไหน ต่อไปนี้คือข้อดีที่จะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน
- ทำให้นักเรียนสนุกกับการเรียนมากขึ้น
หากพูดถึงเหตุที่ทำให้นักเรียนไม่สนุกกับการเรียน ส่วนหนึ่งอาจเป็นไปได้ว่าพวกเขามองไม่เห็นประโยชน์ว่าเรียนแล้วมีประโยชน์กับชีวิตประจำวันอย่างไร หากครูสามารถบูรณาการเรื่องที่เรียนเข้ากับสถานการณ์จริงได้ ก็จะช่วยให้นักเรียนสนุกกับการเรียนมากขึ้น เพราะรู้ความหมายและประโยชน์ของสิ่งที่กำลังเรียน
ตัวอย่างเช่น หากจะสอนเรื่องภาวะโลกร้อน ถ้าอธิบายแค่ว่าภาวะนี้เกิดขึ้นได้ยังไงและจะป้องกันผล กระทบได้ยังไง เรื่องแบบนี้ก็จะเป็นวิชาวิทยาศาสตร์ นักเรียนที่ไม่ชอบวิทยาศาสตร์ก็อาจไม่สนุก แต่หากเชื่อมโยงเข้ากับวิชาสังคม (ถ้าปล่อยไปแบบนี้ ชีวิตของนักเรียนจะเปลี่ยนไปยังไงบ้าง) นักเรียนก็จะสนุกกับสิ่งที่เรียนรู้มากขึ้น เพราะรู้ว่าสิ่งที่ได้ในชั่วโมงนั้นมีประโยชน์กับชีวิตของพวกเขาจริง ๆ เมื่อครูใช้แผนการสอนตามสภาพจริง ก็จะดึงการมีส่วนร่วมจากนักเรียนได้มากขึ้น
- ช่วยกระตุ้นการคิดวิเคราะห์
การเรียนแบบแยกส่วนตามรายวิชา เน้นไปที่การท่องจำ หรือต่อให้วิเคราะห์ก็อาจมาจากหลักการเพียงไม่กี่ข้อภายในวิชานั้น แต่ถ้าเป็นแผนการสอนบูรณาการ นักเรียนจะต้องวิเคราะห์หาความเชื่อมโยง ซึ่งจะช่วยเปิดมุมมองให้กว้างขึ้น ทักษะนี้จะเป็นประโยชน์กับการทำงานในอนาคต ไม่ว่าจะไปประกอบอาชีพอะไรก็ตาม
- ช่วยพัฒนาทักษะอย่างรอบด้าน
ข้อนี้เป็นประโยชน์ทั้งกับครูและนักเรียน สำหรับครูเรื่องการสอนแบบบูรณาการจะช่วยให้ครูใช้ความรู้ที่หลากหลาย กระตุ้นการเรียนรู้เพิ่มเติมเพื่อพัฒนาตัวเอง ส่วนสำหรับนักเรียน การเรียนรู้จะไม่ใช่เพียงการอ่านหนังสือ แต่จะมีทักษะอื่นด้วย เช่น การทำกิจกรรมนอกสถานที่ หรือการมีปฏิสัมพันธ์กับเพื่อน ๆ มากขึ้น ฯลฯ
เทคนิคออกแบบแผนการสอนและตัวอย่างกิจกรรมบูรณาการ
1. เชื่อมโยงเรื่องที่จะสอนเข้ากับตัวชี้วัดจากวิชาอื่น นอกจากรู้ว่าสิ่งที่จะสอนในวันนั้นเราต้องการให้นักเรียนได้รู้อะไร ครูควรเริ่มด้วยการตั้งคำถามว่าสิ่งที่เราจะสอนเชื่อมโยงกับวิชาอื่นได้หรือไม่
2. ออกแบบกิจกรรมด้วยการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) เน้นให้นักเรียนได้ลงมือทำจริงมากกว่าแค่เรียนจากตำรา บางครั้งหากไม่สามารถออกไปนอกสถานที่ได้ ก็อาจใช้การพูดคุยแลกเปลี่ยนกันเพื่อกระตุ้นการคิดวิเคราะห์
3. เลือกวิธีวัดผลที่เหมาะสม ซึ่งบางครั้งไม่จำเป็นต้องใช้การสอบแบบเขียนคำตอบ
ตัวอย่างเช่น ครูสอนคหกรรมมีโจทย์ว่าสัปดาห์นี้นักเรียนจะต้องทำอาหารหนึ่งเมนูให้ได้ หากคิดแบบเดิม แค่สอนขั้นตอนและให้ลงมือทำก็เพียงพอแล้ว แต่หากเป็นแผนการสอนบูรณาการ อาจให้นักเรียนได้เรียนรู้สารอาหารที่ได้จากเมนูนั้น (วิชาวิทยาศาสตร์) รวมถึงวิเคราะห์ว่าถ้าจะทำเมนูนั้นขาย ควรปรับลดต้นทุนอย่างไรเพื่อให้ได้กำไร โดยยังรักษาคุณภาพไว้ได้ (คณิตศาสตร์และทักษะคิดเพื่อประกอบอาชีพ)
การสอนในรูปแบบบูรณาการ นอกจากจะทำให้นักเรียนเรียนได้สนุกขึ้นแล้ว ครูก็ได้พัฒนาตัวเองมากขึ้นด้วย หากครูท่านใดอยากเรียนรู้เพิ่มเติมในเรื่องนี้และไม่รู้จะเริ่มต้นจากที่ไหนดี เราขอแนะนำ Starfish Labz เพราะที่นี่มีคอร์สออนไลน์เพื่อรองรับทุกความต้องการของครู เพื่อให้การเรียนการสอนมีทั้งประสิทธิภาพและความสนุกไปพร้อม ๆ กัน
ที่มาของข้อมูล:
