บทบาทผู้อำนวยการสนับสนุนสถานศึกษาในฐานะผู้นำการเปลี่ยนแปลง

บทบาทผู้อำนวยการสนับสนุนสถานศึกษาในฐานะผู้นำการเปลี่ยนแปลง

เมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน 2566 สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา (สำนักงาน ก.ค.ศ.) Inskru Eduzone และ Starfish Labz ได้ร่วมกันจัดสัมมนาเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับหลักเกณฑ์ วPA ของตำแหน่งผู้บริหารสถานศึกษาในหัวข้อ “ผู้อำนวยการสถานศึกษาผู้นำการเปลี่ยนแปลง”

โดย Starfish Labz ขอนำความรู้จากการบรรยายในหัวข้อย่อย “บทบาทผู้อำนวยการสนับสนุนสถานศึกษาในฐานะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” โดยรศ.ดร.ธีรภัทร กุโลภาส มาเผยแพร่ให้ชาว Starfish Labz ดังรายละเอียดต่อไปนี้

ผู้อำนวยการโรงเรียน มีผลต่อการเรียนรู้ของผู้เรียนขนาดไหน ?

  • ผลงานวิจัย ชื่อว่า How Principals Affect Students and Schools มีผลวิจัยออกมาว่าผู้อำนวยการโรงเรียนมีอิทธิพลต่อผู้เรียน เช่น สิ่งที่ผู้อำนวยการทำต่อครู ส่งผลต่อห้องเรียน (ทางอ้อม) ส่วนทางตรงอย่างเช่นโรงเรียนเล็กที่ผู้อำนวยการจะต้องสอนหนังสือเองด้วย
  • ถ้าผู้อำนวยการเก่งสามารถพลิกฟื้นโรงเรียนได้เทียบเท่ากับครูที่เก่งที่สามารถเปลี่ยนแปลงห้องเรียนได้
  • ในบริบทท้าทาย ผู้อำนวยการมีผลต่อการเรียนรู้นักเรียนมากกว่าโรงเรียนในเมือง
  • การลงทุนพัฒนาผู้บริหารโรงเรียนที่ประสบความสำเร็จให้ผลที่คุ้มค่าไม่น้อยกว่าการลงทุนพัฒนาระบบการศึกษาด้านอื่น

ทำไมผู้อำนวยการสถานศึกษาจึงต้องให้ความสำคัญกับการเปลี่ยนแปลง ?

“เพราะโลกของเราเปลี่ยนแปลงไปตลอดถ้าหยุดเรียนรู้เพียงเสี้ยววินาทีเดียว เราจะตามคนอื่นไม่ทัน” ตัวอย่างคำตอบ

  • การปรับตัวกับแนวโน้มทางการศึกษาที่เปลี่ยนแปลง
  • การเตรียมผู้เรียนเพื่ออนาคต
  • การสนองความต้องการที่จำเป็นที่เปลี่ยนแปลงของผู้เรียน
  • การพัฒนาทางวิชาชีพครู เช่น วPA
  • การร่วมมือรวมพลังกับผู้ปกครอง ชุมชน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
  • การปฏิบัติตามนโยบายกฎหมายและการรับผิดชอบ

มาตรฐานตำแหน่งผู้อำนวยการสถานศึกษา

  • ด้านการบริหารวิชาการและความเป็นผู้นำทางวิชาการ
  • ด้านการบริหารการจัดการสถานศึกษา
  • ด้านการบริหารการเปลี่ยนแปลงเชิงกลยุทธ์และนวัตกรรม
  • ด้านการบริหารวิชาการชุมชนและเครือข่าย
  • ด้านการพัฒนาตนเองและวิชาชีพ

ผู้นำการเปลี่ยนแปลง VS ผู้บริหารการเปลี่ยนแปลง

  • หนังสือที่แนะนำให้อ่านทั้งหมด 3 เล่ม ได้แก่ Leading Change โดย John Kotter Leading In A Culture of Change โดย Michael Fullan และคู่มือการพัฒนาผู้บริหารของรัฐมินิโซต้า
  • บทบาทผู้นำการเปลี่ยนแปลง มีความแตกต่างกับผู้บริหารการเปลี่ยนแปลง โดยผู้นำการเปลี่ยนแปลง จะมีหน้าที่ดังนี้ 1. สร้างความรู้สึกเร่งด่วน 2. ร่วมพัฒนาและสื่อสารวิสัยทัศน์ที่ชัดเจนและจับใจ 3. สร้างความสอดคล้องในการปฏิบัติงาน 4.เข้าใจผลกระทบของการเปลี่ยนแปลง 5. กระจายความสำเร็จ 6. สร้างการเปลี่ยนแปลงให้เป็นวัฒนธรรมองค์กร 7. พัฒนาภาวะผู้นำตนเอง
  • บทบาทผู้บริหารการเปลี่ยนแปลง มีหน้าที่ดังนี้ 1. การสร้างทีมและร่วมมือรวมพลังกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 2. การออกแบบและนำแผนสู่การปฏิบัติ
  • การบริหารการเปลี่ยนแปลงไม่เพียงที่จะสร้างการเปลี่ยนแปลงจะต้องเพิ่มการเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงด้วย

บทบาทผู้นำการเปลี่ยนแปลง “การเปลี่ยนแปลงที่ประสบความสำเร็จ ต้องใช้ทั้งการบริหารและภาวะการเป็นผู้นำ ความล้มเหลวในการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นเป็นผลมาจากภาวะผู้นำที่ผิดพลาดมากกว่าการบริหารที่ไม่ดี” Randy Pennington

  • สร้างความรู้สึกเร่งด่วน (Create Sense of Urgency) เป็นการระบุปัญหาหรือภัยคุกคามที่อาจเกิดขึ้นด้วยการใช้ข้อมูลสนับสนุน (สถิติ/ผลวิจัย) / สื่อสารและหาแนวร่วม เพื่อให้ครูและนักเรียน ผู้ปกครองเข้าใจในผลที่ตามมา (การเรียนรู้ถดถอย-นักเรียนลด) / เล่าเรื่องราวด้วย Story telling เพื่อให้ครูเกิดแรงบันดาลใจ
  • ร่วมกันระบุปัญหาของสถานศึกษา เพื่อตอบว่าทำไมโรงเรียนจึงจำเป็นที่ต้องปรับแนวทางปฏิบัติอย่างเร่งด่วน / ครูผู้นำส่วนใหญ่ต้องเชื่ออย่างจริงใจว่าไม่เปลี่ยนก็ไม่รอด / ร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียระบุปัญหา เนื่องจาก ผู้บริหารไม่ได้เข้าใจปัญหาทั้งหมดไม่มียารักษาทุกโรคบางคนต่อต้าน
  • ร่วมพัฒนาและสื่อสารวิสัยทัศน์ที่ชัดเจนและจับใจ คุณสมบัติวิสัยทัศน์ที่มีประสิทธิภาพ 6 ประการได้แก่ 1.โรงเรียนจะเป็นอย่างไรเมื่อการเปลี่ยนแปลงสัมฤทธิ์ผล 2.มีพลัง 3.มีความเป็นไปได้วัดได้และทำได้ 4.มีจุดเน้น อยู่ในเป้าหมายที่จัดการได้และสอดคล้องกับเป้าหมายองค์กร 5.มีความยืดหยุ่น 6.ง่ายต่อการสื่อสารไปยังคนทุกระดับในสถานศึกษา
  • สื่อสารวิสัยทัศน์ ได้แก่ 1. สื่อสารความจำเป็นประโยชน์ของการเปลี่ยนแปลง 2. จัดการกับข้อกังวลและการคัดค้าน 3. สร้างความเป็นเจ้าของร่วม มุ่งสู่เป้าหมายเดียวกันและจัดทรัพยากรและหน้าที่ไปในทิศทางเดียวกัน 4. สื่อสารอย่างต่อเนื่องและใช้ช่องทางที่หลากหลาย 5. ผู้นำต้องพบเห็นได้ เปิดเผย เปิดใจและรับฟังความคิดเห็นเพื่อตอบสนองการต้องการของเขาได้และสื่อสารในแง่ของการพัฒนาโรงเรียนเพราะต้องการครูที่เก่งไม่ใช่ครูสอนไม่เก่ง / บอกผลดีที่เกิดขึ้นกับโรงเรียนอื่นที่ประสบความสำเร็จ / แนวทางในการตัดสินใจและลำดับความสำคัญของกิจกรรมต่างๆ ในโรงเรียน
  • สร้างความสอดคล้องในการปฏิบัติงาน (Create Coherent) ทำได้ด้วย 1.สร้างความเชื่อมโยงระหว่างงาน และโครงการต่างๆ ในโรงเรียนกับเป้าหมายของการเปลี่ยนแปลง 2.วิเคราะห์นโยบายต้นสังกัดกับเป้าหมายของการเปลี่ยนแปลง 3.นำเป็นตัวอย่าง (เทคโนโลยี, วPA) 4. ครูและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้าใจและนำสู่การปฏิบัติของตน
  • เข้าใจผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงต่อผู้อื่น โดยการ 1.เข้าใจและรับรู้ถึงปฏิกิริยาของครูและบุคลากรต่อการเปลี่ยนแปลงและสนองอย่างสุขุม 2.ให้บุคลากรมีส่วนร่วมในการออกแบบการนำแผนการเปลี่ยนแปลงสู่การปฏิบัติ 3.ให้เวลาและพื้นที่ในการปรับตัวและทบทวนการเปลี่ยนแปลงอย่างสม่ำเสมอ
  • กระจายความสำเร็จ โดยการ 1) มองหาครูแกนนำ 2) เฉลิมฉลองให้กับการเปลี่ยนแปลงระยะสั้น 3) สื่อสารกับครูที่ต่อต้านการเปลี่ยนแปลง โดยคุณสมบัติของผู้นำการเปลี่ยนแปลง 1. เชื่ออย่างแท้จริงว่าการเปลี่ยนแปลงจะทำให้เกิดผลกระทบเชิงบวกอย่างยั่งยืน 2. สามารถสื่อสารวิสัยทัศน์ได้อย่างน่าเชื่อถือ และมีพลัง 3. มีทักษะด้านบุคคลรู้ลึกเรื่องโรงเรียนสามารถทำงานให้สำเร็จ “รู้ลึกมีประสบการณ์สายปฏิบัติ”
  • สร้างชัยชนะระยะสั้น โดยการ 1) รับทราบและยอมรับความสำเร็จ 2) ให้ข้อเสนอแนะในเชิงบวก 3) เฉลิมฉลองเหตุการณ์สำคัญ 4) แบ่งปันเรื่องราวความสำเร็จ 5) ให้รางวัลที่เป็นทางการ มีระบบและกฎเกณฑ์ที่ชัดเจน 6) ตอบสนองและมองหาประโยชน์จากครูผู้ต่อต้าน
  • สร้างการเปลี่ยนแปลงให้เป็นวัฒนธรรมองค์กร โดยการ 1.ส่งเสริมการเรียนรู้และการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง 2.ทบทวนและปรับปรุงโครงสร้าง นโยบายและกระบวนการต่างๆ เป็นประจำ 3.จัดทำแนวทางปฏิบัติที่ประสบผลสำเร็จบูรณาการเข้ากกับการปฏิบัติงานประจำวัน 4.มุ่งเน้นการพัฒนานวัตกรรมและการทดลองแนวคิดใหม่ๆ 5.ส่งเสริมการทำงานร่วมกันเป็นทีม
  • พัฒนาความเป็นผู้นำของตนเอง โดยการ 1) ช่วยให้เข้าใจแง่มุมทางอารมณ์ของการเปลี่ยนแปลงส่งเสริมความเห็นอกเห็นใจและความเข้าใจลึกซึ้ง 2) สร้างความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นกับครูบุคลากรและนักเรียน 3) พิจารณาคำพูดการกระทำและการตัดสินใจที่มีต่อผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 3) อยู่ให้เห็นเป็นแรงบันดาลใจแถลงไขวิสัยทัศน์อย่างไม่หยุดหย่อน 4) ระบุการปฏิบัติที่เป็นเลิศ ฉลอง และสร้างแรงบันดาลใจต่อให้ทำมากขึ้น

เพราะอะไรคนถึงต่อต้านการเปลี่ยนแปลง

  • การต่อต้านเป็นเรื่องธรรมชาติของคน “ทำไมฉันต้องยกเลิกสิ่งที่ทำอยู่”
  • มักมองเห็นผลร้าย สิ่งที่ไม่คาดคิดที่มาจากการเปลี่ยนแปลง
  • มีปฏิกิริยาไวต่อการเปลี่ยนแปลงที่ลดผลลัพธ์ของการเปลี่ยนแปลง
  • มักไวต่อค่านิยมเดิมที่ผู้เข้ามาเปลี่ยนแปลงมักไม่เข้าใจ

เทคนิคการสร้างการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องและเข้มแข็ง

  • กระตุ้นให้เกิดความร่วมมือจากทุกฝ่าย เพื่อสร้างสรรค์และพัฒนาการทำงานแบบใหม่ๆ
  • หาวิธีการที่จะสร้างความเชื่อมั่น ต่อการเปลี่ยนแปลงให้เกิดกับครูทุกคน
  • ส่งเสริมให้ครูผู้นำการเปลี่ยนแปลงที่มีผลงานความสำเร็จได้ก้าวหน้าทางวิชาชีพ

บทบาทผู้นำการเปลี่ยนแปลง “โรงเรียนประถมศึกษาต้องใช้เวลา 3 ปีจึงจะประสบความสำเร็จในการเปลี่ยนแปลงการเรียนรู้ของนักเรียน ขึ้นอยู่กับขนาดโรงเรียนมัธยมศึกษาอาจใช้เวลาถึง 6 ปี” Michael Fullan

สร้างทีมและร่วมมือรวมพลังกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย โดยการยกตัวอย่างโครงสร้างการสนับสนุนการเรียนรู้ของครูโดยมีชั้นเรียนเป็นศูนย์กลางของทุกกลไกที่เกี่ยวข้องพื้นที่สำคัญในการพัฒนาเชิงวิชาชีพประกอบไปด้วยกำลังหลักต่อไปนี้ 1. ผู้ให้คำแนะนำที่ดีในการพัฒนาการสอน 2. เพื่อนครูที่สอนในระดับชั้นเดียวกัน 3. ครูใหญ่ผู้อำนวยการและผู้ช่วย 4. ศึกษานิเทศก์และคณาจารย์มหาวิทยาลัย

ออกแบบและนำแผนสู่การปฏิบัติ โดยการ 1.กำหนดเป้าหมายและความสอดคล้องของวิสัยทัศน์โรงเรียนกับของต้นสังกัด 2.กำหนดหลักฐานความสำเร็จ 3.จัดตั้งทีมเพื่อรับผิดชอบแต่ละเป้าหมาย 4.การบริหารทรัพยากรมนุษย์ 5.กำหนด Timeline 6.ประชุมพูดคุยกันสม่ำเสมอเพื่อติดตามและปรับทบทวนเป้าหมาย 7.ประชาสัมพันธ์ความคืบหน้าของงาน

สรุปใจความสำคัญ คือ บทบาทของผู้อำนวยการสถานศึกษาในฐานะผู้นำการเปลี่ยนแปลง จะต้องมีทั้งภาวะผู้นำ และการบริหารการเปลี่ยนแปลง เพราะถ้าขาดอย่างใดอย่างหนึ่ง การเปลี่ยนแปลงจะได้เกิดขึ้น ดังเช่นรูปภาพด้านล่าง

มาร่วมเรียนรู้กับ Starfish Labz

แหล่งเรียนรู้และชุมชนออนไลน์เพื่อนักการศึกษาและผู้ปกครอง

ลงทะเบียน

Related Courses

เครืองมือครู
ด้านความร่วมมือการ ทำงานเป็นทีม และภาวะผู้นำ ด้านการสื่อสาร สารสนเทศ และรู้เท่าทันสื่อ ด้านการสร้างสรรค์ และนวัตกรรม ด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณ และทักษะในการแก้ปัญหา
basic
1:30 ชั่วโมง

Micro Learning เทคนิคการจัดการเรียนการสอน 1

คุณภาพของผู้เรียนนอกจากจะเกี่ยวข้องกับองค์ประกอบในตัวผู้เรียนเอง แล้วกระบวนการเรียนการสอนที่ครู จัดให้เป็นสิ่งสำคัญต่อผลสัม ...

Starfish Academy
Starfish Academy
Micro Learning เทคนิคการจัดการเรียนการสอน 1
Starfish Academy

Micro Learning เทคนิคการจัดการเรียนการสอน 1

Starfish Academy
เครืองมือครู
ด้านการสื่อสาร สารสนเทศ และรู้เท่าทันสื่อ ด้านความสัมพันธ์ การรู้จักตนเอง
basic
2:00 ชั่วโมง

Micro Learning - เทคนิคการช่วยเหลือผู้เรียน

การช่วยเหลือผู้เรียนสำคัญต่อการลดภาวะการเรียนรู้ถดถอยและฟื้นฟูการเรียนรู้ โดยการสร้างความร่วมมือระหว่างครูกับผู้ปกครอง

Starfish Academy
Starfish Academy
Micro Learning - เทคนิคการช่วยเหลือผู้เรียน
Starfish Academy

Micro Learning - เทคนิคการช่วยเหลือผู้เรียน

Starfish Academy
การบริหารสถานศึกษายุคใหม่
ด้านความร่วมมือการ ทำงานเป็นทีม และภาวะผู้นำ
basic
6:00 ชั่วโมง

Implementation Strategies and Presentation

การสร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้ ทักษะในการสื่อสารและนำเสนอและการนำกลยุทธ์ไปสู่การปฏิบัติ เป็นหัวข้อที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง สำหรับก ...

Starfish Academy
Starfish Academy
Implementation Strategies and Presentation
Starfish Academy

Implementation Strategies and Presentation

Starfish Academy
เครืองมือครู
ด้านความร่วมมือการ ทำงานเป็นทีม และภาวะผู้นำ ด้านการสื่อสาร สารสนเทศ และรู้เท่าทันสื่อ ด้านการสร้างสรรค์ และนวัตกรรม
basic
3:30 ชั่วโมง

นวัตกรรม Booklet ทำอย่างไรให้ ว้าว!

วันนี้ Starfish Labz มีเคล็ดลับดีๆ ที่จะช่วยให้ครูผู้สอนได้เทคนิคการออกแบบกิจกรรมใน Booklet ให้มีความน่าสนใจ สร้างสรร ...

นจรส  ศิริขรรแสง (ครูเจ)
นจรส ศิริขรรแสง (ครูเจ)
นวัตกรรม Booklet ทำอย่างไรให้ ว้าว!
นจรส  ศิริขรรแสง (ครูเจ)

นวัตกรรม Booklet ทำอย่างไรให้ ว้าว!

นจรส ศิริขรรแสง (ครูเจ)

ต้องใช้ 100 เหรียญ

Related Videos

เส้นทางสู่ผู้บริหารเชี่ยวชาญ วPA
01:28:13
Starfish Academy

เส้นทางสู่ผู้บริหารเชี่ยวชาญ วPA

Starfish Academy
1270 views • 7 เดือนที่แล้ว
เส้นทางสู่ผู้บริหารเชี่ยวชาญ วPA
Leader Club Live หัวข้อ ยืดหยุ่น ปรับตัว ท้าทาย กลยุทธ์ผู้นำยุคใหม่
01:16:10

Leader Club Live หัวข้อ ยืดหยุ่น ปรับตัว ท้าทาย กลยุทธ์ผู้นำยุคใหม่

262 views • 1 เดือนที่แล้ว
Leader Club Live หัวข้อ ยืดหยุ่น ปรับตัว ท้าทาย กลยุทธ์ผู้นำยุคใหม่
Starfish Education
03:55

Starfish Education

170 views • 5 เดือนที่แล้ว
Starfish Education
EP:2 Chef’s Table Eat & EDUCATE ทิศทางของครูไทย ไปยังไงกันต่อดี
30:00
Starfish Labz

EP:2 Chef’s Table Eat & EDUCATE ทิศทางของครูไทย ไปยังไงกันต่อดี

Starfish Labz
1326 views • 11 เดือนที่แล้ว
EP:2 Chef’s Table Eat & EDUCATE ทิศทางของครูไทย ไปยังไงกันต่อดี