ในโลกของการทำงาน คงมีบางครั้งเหมือนกันที่เรารู้สึกว่า "วันนี้ไม่อยากทำอะไรเลย" หากสิ่งนี้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง อาจเป็นไปได้ว่าคุณกำลังเจอกับสภาวะหมดไฟในการทำงาน ยิ่งเมื่อพูดถึงอาชีพครู ซึ่งต้องเผชิญกับภาระงานที่หนักกว่าอีกหลายอาชีพ เพราะไม่ได้มีแค่งานสอนเท่านั้น นอกจากนี้ยังต้องรับมือกับความคาดหวังจากผู้ปกครอง รวมถึงการประเมินผลงานตามระบบเพื่อความก้าวหน้า สิ่งเหล่านี้เมื่อรวมกันแล้ว อาจนำไปสู่ภาวะหมดไฟในการสอน ในวันนี้เรามีสัญญาณมาให้ครูลองสังเกตตัวเอง และหากเกิดขึ้นแล้วเราก็มีทางแก้ไขมาให้ เพื่อสร้างสุขภาวะที่ดี ซึ่งจะช่วยให้ครูทำงานได้อย่างมีความสุขยิ่งขึ้น
ภาวะหมดไฟ (Burnout) เกิดได้อย่างไร
ภาวะหมดไฟสำหรับครูเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ แต่สาเหตุสำคัญที่สุดคือ ความเครียดสะสมในโรงเรียน ซึ่งจุดเริ่มต้นของความเครียดอาจมาจากหลายเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นปัญหากับเพื่อนร่วมงาน หรือปัญหาภาระงานที่หนักเกินไป เมื่อครูพยายามทุ่มเททำงานอย่างเต็มที่ แต่ไม่ได้รับการสนับสนุนที่ดีพอ หรือพบว่าถึงจะทำงานมาก แต่ก็ยังไม่สามารถตอบสนองความคาดหวังของตัวเองและคนรอบข้างได้ เมื่อเกิดความรู้สึกแบบนี้สะสมไปเรื่อย ๆ ในที่สุดก็จะนำไปสู่ปัญหาสุขภาวะทางจิตของครู ซึ่งท้ายที่สุดอาจทำให้เกิดความรู้สึกหมดไฟที่จะสอนนักเรียนต่อไปได้
จากสาเหตุดังกล่าว ทุกคนคงเห็นได้ว่าเรื่องนี้เป็นปัญหาด้านจิตวิทยา ซึ่งจำเป็นต้องอาศัยการสังเกต ทั้งการสังเกตด้วยตัวเองและความใส่ใจจากคนรอบข้าง เพราะหากตรวจพบความเสี่ยงของภาวะหมดไฟในการสอนได้เร็วเท่าไหร่ โอกาสที่จะแก้ไขได้ก็มีมากขึ้นเท่านั้น
5 สัญญาณครูหมดไฟที่ไม่ควรมองข้าม
1. รู้สึกเหนื่อยล้าทั้งกายและใจ
นี่คือสัญญาณด้านสุขภาวะของครูที่สังเกตได้ง่ายที่สุด เพราะเป็นสัญญาณที่ตัวเองรับรู้ได้ หากพบว่าต่อให้ได้พักผ่อนเต็มที่ในวันหยุดแล้ว พอถึงวันทำงานก็ยังมีความเหนื่อยอยู่ หรือมีอาการทางกายที่สังเกตได้เช่น ปวดหัวเรื้อรัง ปวดตามตัว หรือนอนหลับได้ไม่สนิท ฯลฯ ก็ถือเป็นสัญญาณที่ครูไม่ควรมองข้าม
สำหรับวิธีจัดการกับอาการที่เกิดขึ้น อันดับแรกคือ ยอมรับอาการนั้นตามที่เกิดขึ้นจริง ถ้าไม่ไหวก็เพิ่มเวลาพักผ่อนในวันหยุดให้มากขึ้น รวมถึงอาจมีบางช่วงที่ปล่อยวางเรื่องงานให้ได้จริง ๆ นอกเวลาทำงาน และหากรู้สึกว่าอาการหนักขึ้นก็อย่าฝืน ควรรีบไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุด
2. หงุดหงิดหรือเครียดง่ายขึ้น
สัญญาณข้อนี้สังเกตได้ไม่ยาก หากก่อนหน้านี้รู้สึกว่าจัดการกับอารมณ์ของตัวเองได้ดีกว่านี้ แต่ทุกวันนี้ เราอดทนกับนักเรียนได้น้อยลง หากตรวจพบสัญญาณนี้ ควรรีบแก้ไข เพราะปัญหาด้านจิตใจหากปล่อยไว้นานก็จะยิ่งรุนแรง
สำหรับวิธีฟื้นฟูใจครูเมื่อตรวจพบปัญหานี้ ทำได้ด้วยการฝึกสมาธิก่อนเข้าห้องเรียน หากทำได้เป็นประจำ จะช่วยให้จิตใจสงบและรับมือกับอารมณ์หรือบรรยากาศรอบตัวได้ดีขึ้น หากอารมณ์ดีปัญหาความเครียดก็จะหายไป ไฟในการทำงานก็จะกลับมา
3. เริ่มแยกตัวจากเพื่อนร่วมงาน
อย่างที่บอกไปแล้วว่าภาวะหมดไฟเกิดขึ้นได้จากความเครียดสะสมในโรงเรียน ซึ่งบางครั้งความเครียดก็มาจากความสัมพันธ์กับเพื่อนร่วมงานจนทำให้ตัดสินใจปลีกตัวออกมา แต่รู้หรือไม่ว่าสำหรับบางคน ยิ่งปลีกตัวก็ยิ่งโดดเดี่ยว ถ้าลองเปลี่ยนมาเป็นการเปิดใจพูดคุยกับเพื่อนร่วมงานแบบตรงไปตรงมา และปรับตัวเข้าหากันก็จะทำให้ความสัมพันธ์ภายในทีมดีขึ้นได้
4. เริ่มหมดสนุกกับการสอน
หากรู้สึกว่าจากเดิมที่เคยสอนได้อย่างสนุก พยายามหาวิธีให้นักเรียนโฟกัสกับสิ่งที่สอน และมองหาโอกาสใหม่ ๆ ที่จะปรับปรุงการสอนอยู่ตลอดเวลา กลายเป็นทุกวันนี้ไม่สนุกกับการสอนอีกต่อไปแล้ว นี่คือสัญญาณสำคัญว่าครูกำลังเข้าสู่ภาวะหมดไฟในการสอน ทันทีที่รู้สึกแบบนี้ ขอแนะนำให้ถอยออกมามองหาแรงบันดาลใจ หรืออาจลองเปลี่ยนบรรยากาศในห้องเรียน เพราะบางครั้งการเจอสิ่งเดิม ๆ ก็อาจทำให้หมดไฟได้
5. เริ่มรู้สึกว่างานที่ทำไม่มีคุณค่า
จากสัญญาณก่อนหน้านี้ หากรู้สึกไม่สนุกกับการสอนและปล่อยไว้ไม่แก้ไข ก็อาจนำไปสู่สัญญาณข้อนี้ซึ่งจะทำให้ภาวะหมดไฟในการสอนเด่นชัดขึ้น เพราะครูจะเริ่มตั้งคำถามว่างานนี้ทำไปเพื่ออะไร และเรามาทำอะไรที่นี่ หากพบเจอกับความรู้สึกแบบนี้ ขอแนะนำให้แก้ไขด้วยการใช้ความสำเร็จมาเป็นพลัง เช่น สอนแล้วนักเรียนคนหนึ่งจากเดิมที่ไม่เข้าใจก็กลับเข้าใจเรื่องนั้นได้ บางครั้งความสำเร็จเล็ก ๆ น้อย ๆ ก็อาจทำให้ครูเห็นความสำคัญของงานที่ตัวเองทำได้มากขึ้น
หากครูกำลังรู้สึกว่าตัวเองอาจเจอกับภาวะหมดไฟในการสอน ทางที่ดีที่สุดคือ การหาสาเหตุของปัญหาให้พบ (ตามสัญญาณที่ให้ไว้) และแก้ที่สาเหตุเหล่านั้น หากไม่สนุกกับการสอน การเปลี่ยนบรรยากาศในห้องเรียนก็ช่วยได้ และหากครูกำลังมองหาไอเดียใหม่ ๆ เพื่อให้กลับมามีไฟในการทำงาน เราเชื่อว่าที่ Starfish Labz มีคำตอบให้ เพราะคอร์สออนไลน์และหลักสูตรเวิร์คช็อปที่หลากหลายจะช่วยพัฒนาการทำงานของครูได้ ซึ่งผลลัพธ์สุดท้ายที่จะได้รับก็คือ การเติมไฟแห่งการทำงานให้กลับมานั่นเอง
ที่มาของข้อมูล:
