ช่วง 2–3 ปีที่ผ่านมา หลายประเทศเริ่ม “จริงจัง” กับนโยบายโรงเรียน เพราะเห็นผลกระทบในห้องเรียนชัด: สมาธิลดลง การเรียนสะดุด ความสัมพันธ์ระหว่างเพื่อนลดลง และความขัดแย้งจากโลกออนไลน์ที่ลามเข้าสู่โรงเรียน
แนวโน้มระดับโลก: ประเทศที่จำกัดสมาร์ตโฟนในโรงเรียนเพิ่มขึ้นมาก
UNESCO รายงานว่า ปลายปี 2023 มี 60 ระบบการศึกษา ที่มีข้อห้าม/ข้อจำกัดเรื่องสมาร์ตโฟนในโรงเรียน และ ปลายปี 2024 เพิ่มเป็น 79 ระบบการศึกษา
สารหลักของ UNESCO คือ “ให้ใช้สมาร์ตโฟนในโรงเรียนเฉพาะเมื่อสนับสนุนการเรียนรู้อย่างชัดเจน”
โรงเรียนควรทำอย่างไรให้ได้ผลให้แน่ใจว่านักเรียนทุกคน ได้รับการเรียนรู้เรื่องทักษะดิจิทัล (Digital Literacy)
- กำหนดขอบเขตชัด: ห้ามใช้ช่วงไหน พกได้ไหม เก็บที่ไหน ใครรับผิดชอบ
- มีระบบเก็บโทรศัพท์: ล็อกเกอร์/ซอง/กล่องกลางห้อง ลดการต่อรองรายวัน
- ออกแบบข้อยกเว้นที่สมเหตุสมผล: สุขภาพ การเข้าถึง (accessibility) ภารกิจการเรียนที่จำเป็น
- สื่อสารกับผู้ปกครองเป็นทีมเดียวกัน: โรงเรียนทำฝ่ายเดียวมักไม่รอด
- สอนทักษะดิจิทัลควบคู่: การรู้เท่าทันสื่อ การตั้งค่าความเป็นส่วนตัว การรับมือการกลั่นแกล้งออนไลน์ และ การจัดการสิ่งรบกวน นโยบายอย่างเดียวไม่พอ ถ้าเด็กยังไม่มีทักษะ
ประเด็นสำคัญไม่ใช่ ให้ใช้หรือไม่ให้ใช้ แต่คือ ใช้เมื่อไร ใช้เพื่ออะไร และใช้ภายใต้ความสัมพันธ์แบบใด
โรงเรียนทั่วโลกกำลังขยับจาก ปล่อยใช้แบบอิสระ ไปสู่ ออกแบบสภาพแวดล้อม ให้เด็กมีสมาธิและมีปฏิสัมพันธ์จริงมากขึ้น นอกจากการควบคุมมือถือในโรงเรียน หลายประเทศเริ่มขยับไปสู่การกำกับการเข้าถึงโซเชียลมีเดียของเยาวชนโดยตรง เพราะกังวลผลกระทบด้านสุขภาพจิต การนอน และการกลั่นแกล้งออนไลน์
ออสเตรเลีย: ยกระดับทั้ง “แพลตฟอร์ม” และ “โรงเรียน”
1. ระดับแพลตฟอร์ม (โซเชียลมีเดีย)
ออสเตรเลียผ่านกฎหมายความปลอดภัยออนไลน์ (Online Safety Act) และให้อำนาจ eSafety Commissioner กำกับแพลตฟอร์มให้จัดการเนื้อหาที่เป็นอันตรายต่อเด็กอย่างรวดเร็ว มีเครื่องมือสั่งลบ เนื้อหา การกลั่นแกล้งออนไลน์ และเนื้อหาทางเพศที่ผิดกฎหมาย รวมถึงผลักดันมาตรฐานด้าน age assurance/age-appropriate design เพื่อจำกัดการเข้าถึงของเด็กตามวัย
แม้จะไม่ได้ “แบนโซเชียลมีเดียทั้งระบบ” แต่แนวทางคือ **ยกระดับความรับผิดชอบของแพลตฟอร์ม** และเพิ่มกลไกปกป้องเด็กอย่างเป็นระบบ
2. ระดับโรงเรียน (การกำกับโทรศัพท์มือถือ)
รัฐและดินแดนของออสเตรเลียหลายแห่งออกนโยบาย ห้ามใช้โทรศัพท์มือถือระหว่างวันเรียน (phone-free school day) โดยมีรูปแบบคล้ายกัน เช่น
- นักเรียนต้องปิดเครื่องและเก็บในล็อกเกอร์/กระเป๋า ตลอดวันเรียน
- อนุญาตใช้เฉพาะกรณีการเรียนที่ครูออกแบบไว้ชัดเจน หรือเหตุผลด้านสุขภาพ/การเข้าถึงโรงเรียนต้องมีขั้นตอนจัดการการฝ่าฝืนที่โปร่งใส
สิ่งสำคัญคือ ลดสิ่งรบกวนในห้องเรียน เพิ่มสมาธิ และลดความขัดแย้งจากโซเชียลที่ลามเข้ามาในโรงเรียน ควบคู่กับการสอนทักษะดิจิทัลและความปลอดภัยออนไลน์
ฝรั่งเศส: กฎหมายจำกัดมือถือในโรงเรียน
ฝรั่งเศสมีกฎหมายตั้งแต่ปี 2018 จำกัดการใช้โทรศัพท์ในโรงเรียนระดับประถม–มัธยมต้น และมีการผลักดันให้เข้มขึ้นในบางระดับ เพื่อให้ “ทั้งวันเรียนเป็นพื้นที่ปลอดมือถือ” (ยกเว้นการใช้เพื่อการเรียนที่ครูออกแบบ)
อังกฤษ: แนวปฏิบัติให้โรงเรียนเป็นพื้นที่ phone-free
รัฐบาลอังกฤษออกแนวทางให้โรงเรียนกำหนดสภาพแวดล้อมปลอดมือถือทั้งวันเรียน รวมช่วงพักและกลางวัน พร้อมตัวอย่างมาตรการจัดเก็บและการบังคับใช้
เนเธอร์แลนด์: ห้ามสมาร์ตโฟนในห้องเรียน (เริ่ม 2024)
เนเธอร์แลนด์มีแนวทางระดับชาติเริ่มปี 2024 ให้ห้ามใช้สมาร์ตโฟนในห้องเรียน (ยกเว้นเพื่อการเรียนหรือความจำเป็นเฉพาะ) เพื่อฟื้นสมาธิและปฏิสัมพันธ์ในชั้นเรียน
บราซิล: มีกฎหมายระดับประเทศจำกัดการใช้อุปกรณ์พกพาในโรงเรียน โดยเปิดช่องให้ใช้เพื่อการเรียน/ เหตุฉุกเฉิน/การเข้าถึงสำหรับนักเรียนบางกลุ่ม
ชิลี: ผ่านกฎหมายห้ามสมาร์ตดีไวซ์ระหว่างเรียนในระดับประถมและมัธยมต้น และจะมีผลใช้ในปีการศึกษา 2026
บทเรียนจากต่างประเทศ
- ไม่ได้ห้ามเทคโนโลยีทั้งหมด แต่จำกัดการใช้ที่ไร้เป้าหมาย เทคโนโลยีที่ใช้ในการเรียนการสอนอย่างมีความจำเป็นเพื่อให้เด็กมีทักษะที่จำเป็นต่ออนาคต
- ปิดช่องให้ใช้เพื่อการเรียนอย่างมีโครงสร้าง เพื่อการเรียนรู้ที่มีความหมาย
- มีระบบจัดเก็บที่ชัดเจน มีวิธีปฏิบัติและกติกา
- สอนทักษะดิจิทัลควบคู่ ไม่ใช่แค่ประกาศห้าม
- นโยบายเรื่องความปลอดภัยของนักเรียนเป็นเรื่องสำคัญที่ทางโรงเรียนต้องมีนโยบายที่ชัดเจน
ท้ายที่สุด เป้าหมายไม่ใช่ ตัดเด็กออกจากโลกดิจิทัล แต่คือ ช่วยให้เขาเติบโตในโลกดิจิทัลอย่างปลอดภัย มี สมาธิ และมีสุขภาพจิตที่มั่นคง
ถึงเวลาที่โรงเรียนไทยต้องคิดเรื่องนี้กันอย่างจริงจังแล้วหรือยัง?
References:
https://www.unesco.org/en/articles/smartphones-school-only-when-they-clearly-support-learning
https://www.theguardian.com/world/2025/apr/10/france-mobile-phone-ban-middle-schools
https://www.theguardian.com/world/2025/apr/10/france-mobile-phone-ban-middle-schools
