เฟคนิวส์จะเยอะแค่ไหน ก็ทำอะไรลูกไม่ได้ เพราะรู้เท่าทันสื่อ

โลกอินเทอร์เน็ตที่เต็มไปด้วยข้อมูลที่หลากหลาย ทุกคนเข้าถึงได้ จะเป็นผู้เขียน หรือผู้อ่าน ก็มีสิทธิ์ทั้งนั้น ทำให้มีช่องว่างระหว่างความจริง กับความเท็จ บ่อยครั้งสร้างความสับสนให้กับลูกว่าข้อมูลที่เขาเจอนั้น ต้องการจะสื่ออะไร หมายความแบบไหนกันแน่ ดังนั้นการสอนเด็กๆ ทักษะการรู้เท่าทันสื่อ จะทำให้เขาแยกแยะเกี่ยวกับข้อมูลที่มีอยู่แพร่หลาย เสพสื่อได้อย่างมีสติ และมีไหวพริบตามทันมิจฉาชีพบนโลกออนไลน์ 

Media Literacy Skill คืออะไร ?

Media Literacy หรือทักษะการรู้เท่าทันสื่อ คือ ทักษะการกลั่นกรอง คิดให้รอบคอบถึงข้อมูลบนโลกอินเทอร์เน็ตว่าน่าเชื่อถือมากน้อยแค่ไหน ก่อนจะเชื่อหรือแชร์ต่อ เรียกง่าย ๆ ว่ารู้ทันสื่อในฐานะผู้รับสาร ผู้ส่งต่อ และคอนเทนต์ครีเอเตอร์ คนที่ผลิตเนื้อหา สร้างสรรค์คอนเทนต์ให้ผู้คนเสพ เพราะสมัยนี้เด็ก ๆ ก็หันมาทำสิ่งนี้ และส่งต่อข้อมูล ในฐานะผู้มีอิทธิพลบนสื่อออนไลน์ ได้ด้วยตัวเอง 

ลูกเท่าทันสื่อ เท่าทันภัยอันตราย 

ทักษะการรู้เท่าทันสื่อ หรือ Media Literacy ในยุคดิจิทัล เป็นเหมือนเกราะป้องกัน ให้ลูก ไม่เชื่อข้อมูลบนโลกอินเทอร์เน็ตแบบง่าย ๆ ยกตัวอย่าง ลูกไปเจอเว็บไซต์แจกของฟรีโดยต้องโอนเงินจำนวนหนึ่ง ให้ผู้ส่งก่อน แต่เขาหยุดคิด และเช็กความน่าเชื่อถือของเว็บไซต์ เสิร์ชข้อมูล สรุปเป็นเว็บหลอก ทำให้เขาได้ฝึกการคิดวิเคราะห์ มองสิ่งต่าง ๆ ด้วยเหตุและผล กล้าแก้ปัญหาด้วยตัวเอง อีกทั้งยังสอนให้ลูก เข้าใจว่าโลกใบนี้ มีทั้งข้อมูลที่เป็นจริง และเท็จ ปะปนกันเต็มไปหมด เป็นเหมือนสนามรบแห่งการตัดสินใจ อยู่ที่ตัวลูกแล้วจะเก็บข้อมูลแบบไหน หรือสิ่งไหนควรมองข้ามไป เมื่อเห็นด้านที่หลากหลายของข้อมูล สุดท้ายแล้วการรู้เท่าทันสื่อ จะทำให้ลูกอยู่ร่วมกับโลกแห่งดิจิทัล ได้อย่างสบายใจเพราะคุณพ่อคุณแม่ เตรียมอาวุธฝึกปรือให้พวกเขาแล้ว 

เสริมเกราะป้องกัน แยกแยะถูกผิด  

คุณพ่อคุณแม่ทางบ้าน สามารถเติมทักษะการรู้เท่าทันสื่อ ให้ลูก ๆ ได้ด้วยตัวเอง โดยทำตามไอเดีย ด้านล่างนี้ 

• เพราะการออกสื่อคือเพอร์เฟค บนอินเทอร์เน็ต จะเสกอะไรขึ้นมาก็ได้ทั้งตัดต่อรูปภาพ ปลอมแปลงเสียง ทำให้บางทีลูกอาจสับสน และเข้าใจผิด การซื้อของออนไลน์ก็เหมือนกัน ควรบอกเขา อ่านรายละเอียดให้ครบถ้วน บางทีสินค้าที่เจอตามแอดโฆษณา พอกดสั่งจริง ๆ ราคาเปลี่ยนแปลงไป เพราะเขาใส่ข้อกำหนดไว้ ซึ่งบางทีขนาดเล็กมาก ทำให้มองข้าม หรือบางทีอาจได้สินค้าไม่ตรงปกเลย 
• ถามไถ่เวลาที่ลูกใช้โซเชียลมีเดีย เด็กเล็กลองคุยกับเขาก่อนที่จะจำกัดเวลาใช้งานโซเชียลมีเดีย อธิบายด้วยเหตุและผล ที่ส่งผลกับตัวเด็กเอง ส่วนเด็กโต แนะนำ ให้เขาใช้แอปพลิเคชัน ควบคุมตัวเอง และแบ่งเวลาทำกิจกรรมอื่น ๆ เช่น Forest stay focused ใช้ได้ทั้ง IOS และ Android
• สอนให้รู้จักข้อเท็จจริงและความคิดเห็น ในแต่ละวัน ข้อมูลหลายชิ้น ต้องผ่านตาลูกไม่รู้ตั้งเท่าไหร่ โดยเฉพาะกับเด็กยุคนี้ ที่เก่งกาจเรื่องเทคโนโลยี ดังนั้น สอนให้เขาเข้าใจข้อเท็จจริง (Fact) และความคิดเห็น (Opinion) ลองใช้ข้อความจากโซเชียลมีเดียเป็นตัวอย่าง และให้เขาอธิบายว่ามันคืออะไร ตอนแรกลูก ๆ อาจยังแยกไม่ออก แต่เชื่อว่า สักวันเขาจะทำได้ เพราะมีคุณพ่อคุณแม่ คอยชี้แนะ 

5 เช็กลิสต์ สแกนจริงเท็จ ก่อนลูกปักใจเชื่อ 

1. ใครเขียนบทความนี้ 

2. อยากสื่อสารอะไร เช่น ให้ความรู้ โน้มน้าว เตือน 

3. ถูกแชร์ผ่านช่องทางไหน 

4. ใช้อะไรดึงความสนใจของคนอ่าน เช่น การเล่นคำ รูปภาพ วิดีโอ 

5. คิดอย่างไร กับน้ำเสียงของคนเขียน มุมมอง และทัศนคติ

ถึงแม้ลูกจะใช้เทคโนโลยีคล่อง แต่ไม่สามารถบอกได้ว่า เขาเข้าใจทักษะการรู้เท่าทันสื่อ ดังนั้นคุณพ่อคุณแม่ ควรเสริมทักษะนี้ให้กับลูก ๆ จะสอนให้เขาตั้งคำถาม หมั่นสังเกต แสดงตัวอย่างที่เกิดขึ้นจริง บนอินเทอร์เน็ตก็ได้ หรือจะนำ 5 เช็กลิสต์จากข้อด้านบนเป็นไกด์ไลน์ บอกให้ลูกเรียนรู้ไปพร้อมกัน วิเคราะห์ข้อมูลที่เห็น เพื่อให้มั่นใจก่อนจะเชื่อ หรือแชร์ต่อกับผู้อื่น 

Sources: 

• Media literacy for kids and teenagers | Kidslox |
• What is media literacy, and why is it important? | Common Sense Media
• The Importance of Media Literacy Education for Kids | Learning Liftoff